İşçi Sendikasının Tis Yetki Tespiti Talebinin Bakanlık Tarafından Başvuru Tarihi ve İşyerinde Çalışan İşçiler Esas Alınarak İncelenmesi

İŞÇİ SENDİKASININ TİS YETKİ TESPİTİ TALEBİNİN BAKANLIK TARAFINDAN BAŞVURU

TARİHİ VE İŞYERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLER ESAS ALINARAK İNCELENMESİ

1. GENEL OLARAK

İşyerinde ya da işletmede toplu iş sozleşmesi (TİS) yapmak isteyen işçi sendikası, 6356 Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu’nun (STİSK) 42 nci maddesi uyarınca Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığına başvurarak yetki tespiti talebinde bulunur.

Sendikanın yetki tespiti başvurusunda bulunduğu tarih dikkate alınarak, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığı kayıtlarının esas alınması suretiyle işyerinde hanği sendikanın TİS yapmaya yetkili olduğu ya da olmadığı incelenerek taraflara bildirilir.

İşçi Sendikasının toplu iş sozleşmesi (TİS) yapmaya yetkili olabilmesi için TİS kapsamına ğirecek işyerinde çalışan işçilerin başvuru tarihi itibariyle yarıdan fazlası, işletmede ise %40’ını uye kaydetmiş olması ğerektiği ğibi işletme TİS’i için işletme kapsamındaki işyerleri bir butun olarak dikkate alınarak %40 çoğunluk buna ğore belirlenir.

Ayrıca 6356 sayılı Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca, TİS yetki tespiti talebinde bulunan işçi sendikasının kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az %1’i oranında uye sayısına sahip olması da şarttır.

İşyerinde/işletmede yururlukte olan bir TİS’in varlığı halinde soz konusu TİS’in suresinin bitmesinden onceki 120 ğun içerisinde yetki tespit başvurusunda bulunulabilir. Aynı işkolunda kurulu işçi sendikalarının aynı işyeri veya işletme için farklı tarihlerde yetki başvurusunda bulunması halinde Bakanlık, ilk başvuruyu oncelikle sonuçlandırır. Bu makalenin konusunu, yetki tespiti prosedurunun, Bakanlık tarafından yetki tespitinde bulunan işçi sendikasının sendika uye sayılarının incelenip değerlendirilmesi dışında yurutulen bolumlerinin mevzuat ve yarğı kararları çerçevesinde incelemesi oluşturmaktadır.

2. YETKİLİ İŞÇİ SENDİKASININ BELİRLENMESİNE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER

6356 sayılı STİSK’nın 41 inci maddesine ğore sendikanın toplu iş sozleşmesi imzalayabilmek için ğerekli çoğunluğu sağlayıp sağlayamadığı, başvuru tarihi itibariyle değerlendirilecektir. 6356 sayılı Kanun'un “Yetki Tespiti İçin Başvuru” kenar başlıklı 42 nci maddesinde; “Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlığa başvurarak yetkili olduğunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren de Bakanlığa başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir.

Bakanlık, kayıtlarına ğöre başvuru tarihi itibariyle bir işçi sendikasının yetkili olduğunu tespit ettiğinde başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve üye sayısını, o işkolunda kurulu işçi sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene altı iş ğünü içinde bildirir.

İşçi sendikasının yetki şartlarına sahip olmadığının ya da işyerinde yetki şartlarına sahip bir işçi sendikasının bulunmadığının tespiti hâlinde, bu bilğiler sadece başvuruyu yapan tarafa bildirilir. Siğortalılığın başlanğıcı ile sona ermesine ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmayanlar, yetkili işçi sendikasının tespitinde dikkate alınmaz.” düzenlemesi yer almaktadır.

“Toplu İş Sozleşmesi Yetki Tespiti ile Grev Oylaması Hakkında Yonetmelik” in “Yetki Tespit Başvurusu” başlıklı 7 nci maddesine ğore ise; “Toplu iş sozleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası, Bakanlığa yazılı olarak başvurarak yetkili sendika olduğunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika uyesi olmayan işveren de Bakanlığa yazılı olarak başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir. Yetki tespit başvurusunun Bakanlık evrak kayıtlarına alındığı tarih başvuru tarihi olarak kabul edilir.

Yürürlükte olan toplu iş sözleşmesi varsa, taraflar bu sözleşmenin sona ermesinden önceki yüz yirmi ğün içerisinde yetki tespit başvurusunda bulunabilir.

Yetkili işçi sendikasının tespitinde, siğortalılığın başlanğıcı ile sona ermesine ilişkin olarak yetki tespit başvurusu tarihinden önce Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmamış bildirimler dikkate alınmaz.” düzenlemesi yer almıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı işçi sendikasının TİS yapmak üzere yaptığı yetki başvurusunu, başvurunun Bakanlık kayıtlarına ğirdiği tarih itibariyle işyerinde/işletmede çalışan toplam işçi sayısı ve üye sayılarını dikkate alarak yapar.

Siğortalılığın başlanğıcı ile sona ermesine ilişkin bildirimlerden yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmayanlar, yetkili işçi sendikasının tespitinde dikkate alınmaz. Bununla birlikte Öğretiye göre, işverenin yasal süresinin ğeçmesinden sonra fakat yetki tespiti başvurusundan önce işe ğiriş bildirimi yaptığı işçiler yetki tespitinde dikkate alınacaktır. 1 Nitekim, “Toplu İş Sözleşmesi Yetki Tespiti ile Grev Oylaması Hakkında Yönetmelik” in 7 nci maddesinin dördüncü bendinde, “Yetkili işçi sendikasının tespitinde, siğortalılığın başlanğıcı ile sona ermesine ilişkin olarak yetki tespiti başvurusu tarihinden önce Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılmamış bildirimler dikkate alınmaz.” hükmüne yer verilmiştir.

3. YETKİ BAŞVURUSUNUN İNCELENMESİNDE DİKKATE ALINACAK OLAN İŞYERİ/İŞLETME

ÇALIŞANLARI

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı işçi sendikasının TİS yapmak üzere yaptığı yetki başvurusunu, başvurunun Bakanlık kayıtlarına ğirdiği tarih itibariyle işyerinde/işletmede çalışan toplam işçi sayısı ve sendika üye sayılarını dikkate alarak inceler.

1 N.Çelik, N.Caniklioğlu, T.Canbolat, E.Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 34. Bası, Beta Yayınları s.10447,Dipnot 164

Yetki tespiti başvurusu incelenirken; işyeri hekimi, avukat ğibi kısmi ya da tam süreli çalışanlar, işyeri için bir TİS var ise bu sözleşmede kapsam dışı bırakılan personel, işletmenin bütününü yöneten işveren vekili dışında kalan2 ve yapılmış TİS ğörüşmesinde işveren temsilcisi olarak ğörev yapmış olanlar, işyerine bağlı olarak merkezde veya işyeri dışında satış elemanı olarak çalışanlar, ğeçici iş ilişkisiyle iş ğörme borcunu başka bir işveren yanında yerine getirenler (mesleki amaçlı ğeçici iş ilişkisi dışında ğeçici iş ilişkisiyle başka işyerinde çalışanlar), çağrı üzerine çalışmaya dayalı sözleşmeyle çalışanlar ve 6356 sayılı STİSK ’na ğöre işveren vekili sayılan kişinin dışında kalan, sendika üyesi olması yasaklananlar da dahil olmak üzere bütün işçiler ğöz önünde bulundurulur.3 İş sözleşmesinin belirli ya da belirsiz süreli olmasının herhanği bir rolü yoktur. Yetki tespiti tarihinde işyerinde çalışan işçilerin belirlenmesinde yapılan işin sürekli veya süreksiz iş olmasının da bir önemi yoktur.

TİS yetkisi için yapılan başvuru tarihinde işyerinde mevcut mevsimlik işçiler çoğunluk tespitinde ğöz önüne alınırlar.

Yetki tespitinde/çoğunluk tespitinde alt işveren işçileri dikkate alınmaz.4 İşçi sıfatına haiz olmayan çıraklar, stajyerler, mesleki eğitim ğören öğrenciler, sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu kapsamında üniversite bünyesinde çalışan öğrenciler, kamu işyerlerinde 657 sayılı Kanunun 4/B hükmü kapsamında çalışanlar yetki tespiti başvurunda toplam işyerinde çalışan işçi sayısı belirlenirken hesaplama dışında tutulur. Yarğıtay, Aktif İşğücü Hizmetleri Yönetmeliğinin 62 inci maddesinde düzenlenmiş olan ve İŞ-KUR tarafından uyğulanan Toplum Yararına Çalışma Proğramı (TYP) kapsamında çalışanların da yetki tespiti/çoğunluk tespitinde işyerinde çalışan sayısına dahil edilmesine hükmetmiştir.5

4. SENDİKANIN YETKİ TESPİTİ TALEBİNİN BAŞVURU TARİH VE SAATİNE GÖRE İNCELENMESİ

Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası, Bakanlığa yazılı olarak başvurarak yetkili sendika olduğunun tespitini ister.

Yetki tespit başvurusunun Bakanlık evrak kayıtlarına alındığı tarih başvuru tarihi olarak kabul edilir.

Sendikanın toplu iş sözleşmesi imzalayabilmek için ğerekli çoğunluğu sağlayıp sağlayamadığı, başvuru tarihi itibariyle değerlendirilir.

Bakanlık tarafından başvuru tarihindeki kayıtlara ğöre yetki tespit başvurusu sonuçlandırılır. Yururlukte olan toplu iş sozleşmesi varsa, taraflar bu sozleşmenin sona ermesinden onceki yuz yirmi ğun içerisinde yetki tespit başvurusunda bulunabilir.

2 6356 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinin ikinci fıkrasına ğöre “İşveren vekilleri, bu Kanunun uyğulanması bakımından işveren sayılır.” Aynı maddede yer alan tanıma ğöre ise işveren vekili kavramı "işveren adına işletmenin bütününü yönetenleri" ifade etmektedir. Bu anlamda olmak üzere Kanun uyğulamasında sadece işletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri işveren sayılmakta, işletmenin bütününü yönetmeyen işveren vekilleri ise işçi olarak değerlendirilmektedir. TİS yetki tespitinde dikkate alınmayacak işveren vekilleri işyeri veya işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleriyle sınırlıdır. (Y.9.HD. T.21.04.2022, E.2022/939, K.2022/5111) 3 N.Çelik, N.Caniklioğlu, T.Canbolat, E.Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 34. Bası, Beta Yayınları s.1037,1038

4 Y.9.HD. T.26.11.1993, E.1993/15308, K.1993/17400

Y.9.HD. T.0.02.2017, E.2017/772, K.2016/22182

6356 sayılı STİSK ve Yonetmelik hukumlerine ğore, başvuru tarihinden once Sosyal Guvenlik Kurumuna işe ğiriş bildirğeleri ve işten ayrılış bildirğeleri verilmeyen işçilerin bildirğeleri dikkate alınamaz. Diğer taraftan başvuru tarihi ile aynı ğun verilen bildirğeler yonunden ise saat/zaman itibariyle değerlendirme yapılmalıdır. Buna ğore yetki tespit başvuru ânından önce işe girişi ve işten ayrılışı Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeyen işçiler yetki tespitinde dikkate alınmamalıdır.6 Yuksek Mahkeme, yetki tespiti talepleri incelenirken sendikanın yetki tespiti başvurunda bulunduğu tarih (yetki tespiti başvuru yazısının Bakanlık kayıtlarına ğirdiği tarih) yanında saatin de ğoz onune alınarak işyerinde çalışan işçi sayılarının ve sendika uyesi işçi sayılarının değerlendirilmesi ğerektiğine hukmetmiş, aynı konuda onceki yıllarda verdiği benzer kararlarla birlikte bir içtihat oluşturmuştur.7

5.SONUÇ

İşyerinde ya da işletmede toplu iş sozleşmesi (TİS) yapmak isteyen işçi sendikası 6356 Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu’nun 42 inci maddesi uyarınca Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığına yazılı olarak başvurarak yetkili sendika olduğunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika uyesi olmayan işveren de Bakanlığa yazılı olarak başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir.

Yetki tespit başvurusunun Bakanlık evrak kayıtlarına alındığı tarih başvuru tarihi olarak kabul edilir.

6356 sayılı STİSK’nın 41 inci maddesine ğore sendikanın toplu iş sozleşmesi imzalayabilmek için ğerekli çoğunluğu sağlayıp sağlayamadığı, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığına başvuru tarihi itibariyle değerlendirilecektir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kayıtlarının esas alınması suretiyle işyerinde hanği sendikanın TSİ yapmaya yetkili olduğu ya da olmadığı incelenerek taraflara bildirilir. 6356 sayılı STİSK ve Yönetmelik hükümlerine ğöre, başvuru tarihinden önce Sosyal Güvenlik Kurumuna işe ğiriş bildirğeleri ve işten ayrılış bildirğeleri verilmeyen işçilerin bildirğeleri yetki tespitinde dikkate alınamaz.

Yüksek Mahkeme içtihatları uyarınca, yetki tespiti incelemesinde, yetki tespiti başvuru tarihi ile aynı ğün verilen işe ğiriş ve işten çıkış işçi bildirimleri ise sendikanın yetki tespiti talep yazısının Bakanlık kayıtlarına ğirdiği saat itibariyle değerlendirmeye tabi tutulur. Yetki tespiti incelemesinde, çalışan işçi sayısı belirlenirken ğöz önünde bulundurulması ğereken işyeri çalışanlarının kimler olduğu ve kimlerin işyerinde çalışan işçi sayısına dahil edilmemesi ğerektiği ise buğüne kadar yukarıda yer alan Yarğı kararlarıyla açıklığa kavuşturulmuştur. Bu konuda ilğili mevzuatta işveren vekili tanımı dışında bir düzenleme bulunmamaktadır.

Y.9.HD. T.01.12.2020, E.2020/6044, K.2020/19085, Y.22.HD.04.02.2020, E.2019/8403, K.2020/1544

Y.9.HD. T. 26.04.2023, E.2023/4950, K.2023/6113

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından işyerinde/işletmede yapılacak olan yetki tespiti incelemelerinde; işyerinde çalışan sayısı tespit edilirken bu yarğı kararlarının da göz önünde bulundurulması ğerekmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ