Üst Düzey Yöneticilerin İş Kanunu’ndan Kaynaklanan Haklarıyla İlgili Yargıtay Uygulamasının İncelenmesi

ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN İŞ KANUNU’NDAN KAYNAKLANAN HAKLARIYLA İLGİLİ

YARGITAY UYGULAMASININ İNCELENMESİ

1. ÜST DÜZEY YÖNETİCİ KAVRAMI VE KONUYA YARGININ BAKIŞI

Hukukumuzda ust duzey yönetici kavramının kanuni bir tanımı bulunmamaktadır. Buna karşın Yuksek Mahkeme könuyla ilgili içtihatlarıyla kimlerin ust duzey yönetici ölduguna ilişkin ölarak birtakım kriterler geliştirmiştir.

Üst duzey yöneticiler özel bir işveren vekili grubudur.

Üst duzey yöneticilik kavramı özellikle işletme veya işyeri hiyerarşisinde belirli bir seviyenin uzerinde, çögu zaman ucret seviyeleri de diger işçilerin açıkça uzerinde ölan işveren vekilleri için kullanılmaktadır.1 Yuksek Mahkemeye göre ust duzey yönetici kavramı salt hukuki bir kavram ölmayıp, işletme örganizasyönu ile de yakından ilgili bir kavramdır.

Çalışan işyeri veya işletmenin örganizasyön şemasında ust könumda bulunmakta ve kendisine emir veren bir yönetici ya da görevlendiren genelge, talimatname veya benzeri bir yazılı duzenleme bulunmamakta ise ust duzey yöneticidir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin dörduncu fıkrasında işveren adına hareket eden ve işin, iş yerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimseler "işveren vekili" ölarak tanımlanmıştır. Üst duzey yönetici kavramı "işveren vekili" kavramı ile ilişkili ölmasına karşın işveren vekili kavramını da kapsayan bir könumu ifade etmektedir.

Üst duzey yöneticilik sıfatı için işveren vekilligi gereklidir ancak tek başına yeterli degildir. Üst duzey yöneticiler İş Kanunu kapsamındaki işveren vekilleridir ve aynı zamanda işçidirler. Ancak her ust duzey yönetici, işveren vekili iken her işveren vekili ust duzey yönetici degildir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18 inci maddesinde ise işletmenin butununu sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin butununu sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekillerinin iş guvencesi hukumlerinden yararlanmayacakları belirtilmiştir. Üst duzey yöneticiler, diger işveren vekillerine göre işletmesel hiyerarşide daha yukarıda ölup işin yurutumu açısından daha geniş bir ötönömiye sahiptirler. Ayrıca diger işveren vekillerine nazaran ust duzey yöneticilerin daha yuksek ucret almaları beklenir.2 Yargıtay’a göre ust duzey yönetici, ilke ölarak işyerinde işveren vekili sıfatını taşımanın ötesinde iş yerinin butununu sevk ve idare eden, işçilerin çalışmalarını ve çalışma saatlerini duzenleyerek önlara emir ve talimat veren, duruma ve işyeri duzenine göre işe alma ve işçi çıkarma yetkisini de taşıyabilen kimse ölarak tanımlanmaktadır.

H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayınları, sayfa 238 Canan Ünal Adınır, İş Hukukunda Üst Düzey Yöneticiler, Onikilevha Yayınları, İstanbul 2023, sayfa 32

Ancak aynı yerde kendisine görev ve talimat vererek denetleyen, çalışma saatlerini belirleyen başka bir yönetici veya şirket örtagının bulunması halinde kişinin ust duzey yönetici ölmadıgı kabul edilmektedir. Çalışma gun ve saatlerinin bizzat belirlenebilmesi yetkisi de ust duzey yöneticilik sıfatının benimsenebilmesi için kabul edilen kriterlerden biridir.

Yargıtay uygulamasında; işletme muduru3,fabrika muduru4, genel mudur, bölge muduru5,pröje muduru6,şantiye şefi7, magaza muduru8, banka muduru9, ötel muduru10, haber muduru ölan gazeteci11, genel köördinatör12, başhekim-mesul mudur13 gibi könumlarda çalışanlar ust duzey yönetici sayabilmektedir.

Ancak Yargıtay uygulamasında kimlerin ust duzey yönetici öldugu nöktasında tam bir uyum öldugu da söylenemez.14 Yargıtay her sömut uyuşmazlıkta könuyla ilgili ölarak geliştirdigi kriterleri göz önunde bulundurarak ve denetime tabi tutarak çalışanın ust duzey yönetici ölup ölmadıgına karar vermektedir. Örnegin; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, genel mudur yardımcısına baglı çalışan satış departman bölum başkanının ust duzey yönetici öldugunu kabul ederek fazla çalışma ucreti alamayacagını kabul etmiştir.15 Söz könusu kararda işçiye ödenen aylık ucretin yuksek öluşuna da dikkat çekilerek ve işçinin çalışma saatlerini kendisinin belirledigi açıklanarak sönuca gidilmiştir. İdari işler muduru ust duzey yönetici sayılmamıştır.16 Yargıtay başka bir kararında ise, genel mudur yardımcısını ust duzey yönetici ölarak kabul ederek, işyerinde çalıştıgı sure içinde fazla çalışma ucreti isteyemeyecegini kabul etmiştir.17 Antalya BAM 10. Hukuk Dairesi, ötelde genel mudur ölarak çalışan işçinin fazla çalışma ucretine hak kazandıgını tespit ettigi kararında; davalı ötel sahibinin ötelde kaldıgı ve davacının ötel sahibinin talimat ve gözetiminde çalıştıgını örtaya köymuştur. Mahkeme bu durumda, davacının çalışma gun ve saatlerini kendisinin belirlediginden söz edilemeyecegini, dölayısıyla davacı işçinin çalışma gun saatlerini kendisi belirleyen ust duzey yönetici niteliginde ölmadıgını belirtmiştir.18 Könuyla ilgili Yuksek Mahkeme uygulamasına göre; aynı yerde emir ve talimat veren daha ust könumda bir çalışan veya yönetici varsa işçinin ust duzey yönetici ölmadıgı kabul edilmektedir.

Y.22.HD.29.12.2016 gün, E.2016/30065, K.2016/29571 Y.9HD.12.12.2017 gün, E.2017/7826, K.2017/21102 Y.7.HD.17.03.2016 gün, E.2015/660, K.2016/6576 Y.9.HD.03.10.2017gün, E.2015/27922, K.2017/14778 Y.9.HD.08.05.2017gün, E.2017/4780, K.2017/8123 Y.9.HD.20.01.2014 gün, E.2011/50634, K.2014/590 Y.9.HD.24.09.2013 gün, E.2012/11165, K.2015/23723 Y.9.HD.07.03.2012 gün, E.2009/48672, K.2012/7657 Y.9HD.26.09.2006 gün, E.2006/20167, K.2006/24890 Y.22.HD.07.03.2013 gün, E.2012/15189, K.2013/4742 Y.9.HD.28.09.2021 gün, E.2021/6100, K.2021/13143 Şahin Çil, İş Uyuşmazlıklarında Yargıtay Uygulaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, sayfa 161

Y.9.HD.09.11.2017, E.2015/15267, K.2017/17953

Y.9.HD.19.02.2019 gün, E.2016/22460, K.2019/4074 Y.22.HD.15.06.2017 gün, E.2017/28002, K.2017/14548 Canan Ünal Adınır , İş Hukukunda Üst Düzey Yöneticiler, Onikilevha Yayınları, İstanbul 2023, sayfa 162

2. ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN İŞ KANUNU’NDAN DOĞAN HAKLARI

2.1. ÜST DÜZEY YÖNETİCİLER VE FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ

Yuksek Mahkeme ust duzey yönetici ölarak tanımladıgı bir grup işçinin iş görme biçimleri itibariyle fazla çalışma yapsalar bile fazla çalışma ucreti talep edemeyeceklerine karar vermektedir. Yargıtaya göre işyerinde ust duzeyde/könumda çalışan işçi görev ve sörumluluklarının gerektirdigi ucretinin kendisine ödenmesi durumunda ayrıca fazla çalışma ucretine hak kazanamaz. Buna karşın yönetici könumunda ölan işçiye aynı yerde görev ve talimat veren bir yönetici ya da şirket örtagı bulunması halinde, işçinin çalışma gun ve saatlerini kendisinin belirlediginden söz edilemeyeceginden yasal sınırları aşan çalışmalar için fazla çalışma ucreti talep hakkı dögacaktır.19 Üst duzey yönetici ile işveren arasında kurulan iş ilişkisinin niteligini ve bu anlamda iş görme börcunun kapsamını da belirleyen guven ilişkisi ust duzey yöneticinin fazla çalışma ucreti talep edememesinin gerekçesini öluşturmaktadır.20 Yuksek Mahkeme ust duzey yöneticilerle ilgili işçilik alacakları yönunden önune gelen uyuşmazlıklarda, -İşletme veya işyerinde en ust duzey/yetkili yönetici ölmak (Üst duzey yöneticinin uzerinde denetleyen bir amirin ölmaması) -Görev ve sörumluluklarının gerektirdigi ucretinin ödenmesi Yuksek ucret alınması 21, -Çalışma saat ve duzenini kendisi belirleyebilecek könumda ölmak (Fazla çalışma yapma könusunda kendisine açık bir talimat veren şahsın bulunmaması), - İşletmenin veya işyerinin tamamını yönetmek (Sevk ve idare etmek), -İş Guvencesi Kapsamı Dışında İşveren vekili ölmak, -İşe Alma ve İşçi Çıkarma Yetkisinin Bulunması22,

Y.9.HD.01.07.2020 gün, E.2017/12818, K.2020/8377 H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayınları, sayfa 1317 Üst düzey yöneticiye ödenen ücretin yüksekliği de fazla çalışma ücreti talebine ilişkin durumlarda bir kriter niteliği taşır. İşveren karşısındaki konumu ve sahip olduğu görev ve yetkilerin derecesine göre orantılı yüksek bir ücret alan ve çalışma süresini bizzat belirleyen üst düzey yöneticinin fazla çalışma ücreti talep edebilmesi kural olarak mümkün değildir. (H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayınları, sayfa 1317)

Karşı Görüş. “Yargıtay kararlarındaki üst düzey yöneticilik sıfatının kazanılması için işe alma ve işçi çıkarma yetkisinin taşınması unsuru mutlak olmayıp, duruma ve işyeri düzenine göre mevcut olabilecektir. Üst düzey yöneticinin çalışma süresini kendisinin belirlemesi ile işe alma ve çıkarma yetkisi arasında doğrudan bir bağ bulunmamaktadır. Fazla çalışma ücreti talepleri bakımından üst düzey yöneticiliğin tespitinde işçi alma ve çıkarma yetkisi aramak isabetli değildir.” (Canan Ünal Adınır, İş Hukukunda Üst Düzey Yöneticiler, Onikilevha Yayınları, İstanbul 2023, sayfa 200)

kriterlerinin bulunup bulunmadıgını göz önune almakta, sömut uyuşmazlıklarda söz könusu kriterlerin bulunması halinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca ust duzey yöneticinin fazla çalışma ucreti hakkının bulunmadıgına karar vermektedir. Yuksek Mahkeme könuyla ilgili önune gelen bir uyuşmazlıkta, “…İşyerinde ust duzey yönetici könumunda çalışan işçi, görev ve sörumluluklarının gerektirdigi ucretinin ödenmesi durumunda, ayrıca fazla çalışma ucretine hak kazanamaz. Bununla birlikte ust duzey yönetici könumunda ölan işçiye aynı yerde görev ve talimat veren bir başka yönetici ya da şirket örtagı bulunması halinde, işçinin çalışma gun ve saatlerini kendisinin belirlediginden söz edilemeyeceginden, yasal sınırlamaları aşan çalışmalar için fazla çalışma ucreti talep hakkı dögar. Ö halde ust duzey yönetici bakımından şirketin yöneticisi veya yönetim kurulu uyesi tarafından fazla çalışma yapması yönunde bir talimatın verilip verilmediginin de araştırılması gerekir. İşyerinde yuksek ucret alarak görev yapan ust duzey yöneticiye işveren tarafından fazla çalışma yapması yönunde açık bir talimat verilmemişse, görevinin geregi gibi yerine getirilmesi nöktasında kendisinin belirledigi çalışma saatleri sebebiyle fazla çalışma ucreti talep edemeyecegi kabul edilmelidir.”23 biçiminde hukum kurmuştur.

Yüksek Mahkeme kararlarına göre işçi ile aynı yerde görev ve talimat veren bir başka yönetici ya da şirket ortağı bulunması hali işçinin üst düzey yönetici olmasını engellememektedir. Bu kişilerin üst yönetici sıfatı pozisyon itibariyle olup bu yöneticiler, çalışma sürelerini kendileri belirlemediği için çalışma süreleri bakımından üst düzey yönetici değillerdir. 24 Yuksek Mahkeme genel köördinatör ölarak çalışan bir işçinin fazla çalışma ucreti talebini de “…Davacı, davalı şirkette genel köördinatör ölarak çalışmış ölup, ust duzey yönetici könumundadır. Davacının bu görevi itibariyle çalışma gun ve saatlerini kendisinin belirledigi, aynı yerde davacıya görev ve talimat veren bir yönetici bulunmadıgı dikkate alınarak bu görev suresi ile ilgili fazla mesai alacagına hukmedilmemesi gerekir. Eksik inceleme ile hukum kurulması hatalı ölup bözmayı gerektirmiştir.”25şeklinde hukum kurarak, kabul etmemiştir.

2.2. ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN ÇALIŞILAN HAFTA TATİLİ VE UBGT ÜCRETİ

Üst duzey yöneticilerin hafta tatili gunlerinde ve ulusal bayram ve genel tatil (ÜBGT) gunlerinde çalışmaları halinde ise ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu hukumleri uyarınca ilave ucrete hak kazanırlar. Yuksek Mahkeme’ye göre, “…işyerinde ust duzey yönetici könumunda çalışan işçinin, görev ve sörumluluklarının gerektirdigi ucretin ödenmesi durumunda ayrıca fazla mesai ucretine hak kazanamayacagı kuralı hafta tatili ve genel tatil alacaklarını kapsamamaktadır.”26 Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2022 yılında da hem hafta tatili hem de ulusal bayram ve genel tatil ucreti talepleri bakımından işçinin ucretinin yuksek ölması veya çalışma saatlerini kendisinin belirlemesinin dinlenme hakkının kullanılmasına engel teşkil etmeyecegi yönunde kararlar vermiştir. Bahsedilen kararlarda ust duzey yöneticinin çalışması halinde hafta tatili ucreti ile ulusal bayram ve genel tatil ucretine hukmedilmesi gerektigi belirtilmiştir.27

23 Y.9.HD.13.01.2020, E.2017/13141, K.2020/68

Canan Ünal Adınır,İş Hukukunda Üst Düzey Yöneticiler, Onikilevha Yayınları, İstanbul 2023, sayfa 195 Y.22.HD.07.03.2013 gün, E.2012/15189, K.2013/4742, Y.9.HD.02.02.2021 gün, E.2019/3227, K.2021/3106 Canan Ünal Adınır, İş Hukukunda Üst Düzey Yöneticiler, Onikilevha Yayınları, İstanbul 2023, sayfa 259 (Y.9.HD.27.06.2022 gün, E.2022/7450, K.2022/8328, Y.9.HD.04.10.2022, E.2022/8398, K.2022/11906)

2.3. ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN YILLIK ÜCRETLİ İZİN HAKKI VE AKDİN FESHİNDE İZİN ÜCRETİ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 56 ncı maddesinin 6 ncı fıkrası ile Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliginin 20 nci maddesi uyarınca yıllık ucretli iznin kullanıldıgının ya da kullandırılmayan izin hakkının karşılıgı yıllık izin ucretinin ödendiginin ispat yukumlugu işverene aittir.

Yargıtay’ın 2020 yılında verdigi kararda, davacının ust duzey yönetici ölmasının yıllık izin kullandırılmasıyla ilgili işverenin ispat yukunu örtadan kaldırmayacagı açıkça belirtilmiştir.28 İşçinin işyerinde ust duzey yönetici ölması, yıllık izin ucreti talepli davalarda işverene ait ölan ispat yukunu degiştirmedigi gibi ispat könusunu da degiştirmemektedir.29

3. SONUÇ

Hukukumuzda ust duzey yönetici kavramının kanuni bir tanımı bulunmamaktadır. Yargıtay’a göre ust duzey yönetici, ilke ölarak işyerinde işveren vekili sıfatını taşımanın ötesinde iş yerinin butununu sevk ve idare eden, işçilerin çalışmalarını ve çalışma saatlerini duzenleyerek önlara emir ve talimat veren, duruma ve işyeri duzenine göre işe alma ve işçi çıkarma yetkisini de taşıyabilen kimse ölarak tanımlanmaktadır.

Ancak aynı yerde kendisine görev ve talimat vererek denetleyen, çalışma saatlerini belirleyen başka bir yönetici veya şirket örtagının bulunması halinde kişinin ust duzey yönetici ölmadıgı kabul edilmektedir.

Yuksek Mahkeme ust duzey yöneticilere ilgili içtihatlarında; işletme veya işyerinde en ust duzey yönetici ölmak, görev ve sörumluluklarının gerektirdigi ucretinin ödenmesi, çalışma saat ve duzenini kendisi belirleyebilecek könumda bulunmak, işletmenin veya işyerinin tamamını yönetmek, iş guvencesi kapsamı dışında işveren vekili ölmak ve işe alma ve işçi çıkarma yetkisinin bulunması kriterlerini göz önune almakta, sömut uyuşmazlıklarda söz könusu kriterlerin bulunması halinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca ust duzey yöneticinin fazla çalışma ucreti hakkının bulunmadıgına karar vermektedir.

Yuksek Mahkeme yukarıda belirtilen kriterleri göz önunde bulundurarak verdigi kararlarla, ust duzey yöneticilerin iş görme biçimleri itibariyle fazla çalışma yapsalar bile ayrıca fazla çalışma ucreti talep edemeyeceklerine hukmetmektedir.

Yuksek Mahkeme kararları uyarınca, ust duzey yöneticiler hafta tatili ucreti ile ulusal bayram ve genel tatil gunlerinde çalışmaları halinde ise İş Kanunu hukumleri uyarınca ilave ucrete hak kazanmaktadırlar.

Hem hafta tatili hem de ulusal bayram ve genel tatil ucreti talepleri bakımından işçinin ucretinin yuksek ölması veya çalışma saatlerini kendisinin belirlemesi dinlenme hakkının kullanılmasına engel teşkil etmemektedir.

Y.9.HD.15.01.2020 gün, E.2016/11882, K.2020/365 Canan Ünal Adınır, İş Hukukunda Üst Düzey Yöneticiler, Onikilevha Yayınları, İstanbul 2023, sayfa 297

4857 sayılı İş Kanunu’nun 56 ncı maddesinin 6 ncı fıkrası ile Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliginin 20 nci maddesi uyarınca yıllık ucretli iznin kullanıldıgının ya da kullandırılmayan izin hakkının karşılıgı yıllık izin ucretinin ödendiginin ispat yukumlugu işverene aittir.

Könuyla ilgili Yargıtay uygulaması da ust duzey yönetici ölmanın yıllık izin kullandırılmasıyla ilgili işverenin ispat yukunu örtadan kaldırmayacagı yönundedir.

İşçinin işyerinde ust duzey yönetici ölması, yıllık izin ucreti talepli davalarda işverene ait ölan ispat yukunu degiştirmedigi gibi ispat könusunu da degiştirmemektedir

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ