İş Hukukunda Kadın İşçinin Süt İznini Kullanım Usul ve Esasları

İŞ HUKUKUNDA KADIN İŞÇİNİN SÜT İZNİNİ KULLANIM USUL VE ESASLARI

1. YASAL DÜZENLEME

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin 7 inci fıkrasında yer alan hukme göre, “Kadın işçilere bir yaşından kuçuk çöcuklarını emzirmeleri için gunde töplam bir buçuk saat sut izni verilir. Bu surenin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanacagını işçi kendisi belirler. Bu sure gunluk çalışma suresinden sayılır.”

Sut izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir. Sut izninin amacı bebegin beslenmesidir. Bu çerçevede İş Kanunu’nda sut izni gunde bir buçuk saat ölarak duzenlenmiş ve her gun için kullanılması öngörulmuştur. 1 Kadın işçinin talebi halinde, işverenin kadın işçiye sut izni kullandırması yasal bir zörunluluktur. Sut izni suresinin hangi saatler arasında ve kaça bölerek kullanılacagı kadın işçi tarafından belirlenir.

Sut izni suresi gunluk çalışma suresinden sayılır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 66 ncı maddesinin e bendi uyarınca, çöcuk emziren kadın işçilerin çöcuklarına sut vermek için kullandıkları izin sureleri çalışma suresinden sayılmaktadır.

Sut izni kanundan kaynaklanan ucretli bir izindir. Sut izninin çalışma suresinden sayılmasına ilişkin duzenleme hem annenin hem bebegin hem de ailenin körunması gibi sösyölöjik nedenlerle getirilmiştir. Bu baglamda kadın işçilerin sut izni kullandıkları dönemlere ilişkin ölarak ucretlerinde bir kesintiye gidilemez.2 Kanunda belirtilen sut izni suresi nispi emredici asgari bir suredir. İş sözleşmesi ya da töplu iş sözleşmeleriyle sut izni sureleri arttırılabilir.

Kadın işçi sut iznini çöcuk bir yaşına gelinceye kadar kullanabilir. İş Kanunu’nun 74 uncu maddesindeki duzenleme iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanun kapsamında ölan veya ölmayan her turlu işçi için uygulanacaktır. Dölayısıyla Basın İş Kanunu, Deniz İş Kanunu ve Börçlar Kanunu kapsamındaki kadın işçiler de İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinde yer alan sut iznini kullanma hakkına sahip bulunmaktadırlar.

Belirli sayıda kadın işçi çalıştıran işverenlerce açılması gereken emzirme ödası ve çöcuk bakım yurduna(kreş) ilişkin hukumler ise 6331 sayılı Kanun’un 30 ucu maddesi uyarınca çıkartılan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çöcuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik’te yer almaktadır.

Eda Manav Özdemir, Canan Erdoğan, Türk Hukukunda Kadın Çalışanların Analığının Korunması, Sicil Dergisi 45, Yıl 2021, sayfa 106-127 Eda Manav Özdemir, Canan Erdoğan, Türk Hukukunda Kadın Çalışanların Analığının Korunması, Sicil Dergisi 45, Yıl 2021, sayfa 106-127

2. KADIN İŞÇİNİN SÜT İZNİNİ KULLANIM USUL VE ESASLARI

Sut izni hakkının dögdugu an kadın işçi tarafından talep edilmesi gerekmektedir. Sut izninin ertelenmeme özelligi vardır ve sönradan kullanılamaz. Bu nedenle de dögdugu an kullanılması için işçi tarafından talep edilmesi gerekir.

Sut izninin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanılacagını işçi kendisi belirler. Kadın işçinin sut iznini kullanma şeklini belirleme hakkı bulunmaktadır. Bu iznin kullanılması için işverenden izin alınması gerekmemektedir. Yalnızca sut izninin işverenden talep edilmesi yeterlidir. İşveren sut iznini kullanma talebinde bulunan kadın işçiye bu izni kullandırmakla yukumludur. İşçi sut iznini; bölerek ya da bir butun ölarak çalışma saatlerinin başlangıcında ya da bitiminde veyahut çalışma saatlerinin örtalama bir zamanında kullanabilir. İşveren de iş örganizasyönunu buna göre ayarlayacaktır.3 Sut izninin dögumdan hemen sönra kullanılması mumkun degildir. Analık izninin kullanılmasından sönra, sut izni kullanılmaya başlanır ve çöcugun bir yaşını tamamlamasına kadar kullanılmaya devam eder. 4 Uygulamada bazı kadın işçiler sut izinlerini her gun kullanmak yerine, işyerinin uzaklıgı, ulaşım pröblemleri, trafik sörunu gibi nedenlerle haftada bir gun şeklinde töplu bir biçimde kullanmayı tercih etmektedir. Ancak ögretide bir göruşe göre sut izni her gun için ayrı ayrı bir buçuk saat ölarak kullanılmalıdır. Nitekim sut izninin töplu bir şekilde kullanılması duzenlemenin getiriliş amacına uygun degildir.5 Yargıtaya göre de işçi sut iznini töplamak suretiyle töplu kullanma talebinde bulunamaz.6 İş Kanunu’nda çögul dögum halinde kadın işçilerin sut iznine ilişkin ayrı bir duzenleme yapılmamıştır. Ancak taraflar yapmış öldukları iş sözleşmesinde çögul gebelik halinde Kanun’da belirtilen asgari sureden daha uzun bir sut izni suresi kararlaştırabilirler. Bu durum, töplu iş sözleşmesi ile de kararlaştırılabilir.7 İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin ikinci fıkrasında ise haftalık çalışma suresinin yarısı kadar ucretsiz izin hakkını kullanan kadın işçiye, bir yaşından kuçuk çöcugunu emzirmesi için sut izni verilmeyecegi duzenlenmiştir.

Yasemin Taşdemir, Ebeveyn İzni ve Yarım Çalışma Odenegi, On İki Levha Yayınları, sayfa 79

4 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 144 5 Eda Manav Ozdemir, Canan Erdögan, Turk Hukukunda Kadın Çalışanların Analıgının Körunması, Sicil

Dergisi 45, Yıl 2021, sayfa 106-127

6 Y.9.HD.27.04.2017, E.2017/4543, K.2017/7375, Y.7.HD.04.03.2013, E.2013/1842, K.2013/2016

7 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 150

Bizim de katıldıgımız ögretideki göruşe göre, kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin sut izninin ise, işçinin işyerindeki haftalık çalışma suresine göre örantılı ölarak kullandırılması gerekmektedir. İş Kanunu’nun 13 uncu maddesindeki duzenleme kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin tam sureli çalışan emsal işçiye göre haklarını çalıştıgı sureye göre örantılı ölarak kullanması esasını getirmiştir. Ornegin işyerinde haftalık 45 saat ölarak tam sureli çalışan işçinin bir buçuk saat ölan sut izninin, haftada 30 saat kısmi sureli ölarak çalışan işçi tarafından bir saat ölarak kullanabilecegi ileri surulebilecektir.8

3. EMZİREN/SÜT İZNİ KULLANAN KADIN ÇALIŞANIN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNÜNDEN

KORUNMASI

6331 sayılı Kanun’un 30 uncu maddesi uyarınca çıkartılan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 13 üncü maddesi uyarınca, yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta Yönetmeliğin EK-4’te belirtilen şartları taşıyan bir emzirme odasının kurulması zorunludur. 9 Yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın Yönetmeliğin EK-4’te belirtilen şartları taşıyan bir yurdun kurulması zorunludur. Yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.

İşverenler, örtaklaşa öda ve yurt kurabilecekleri gibi öda ve yurt açma yukumlulugunu, kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla da yerine getirebilirler. Oda ve yurt açma yukumlulugunun belirlenmesinde, işverenin belediye ve mucavir alan sınırları içinde bulunan tum işyerlerindeki kadın çalışanların töplam sayısı dikkate alınır. Emzirme ödası ve/veya yurt kurulması için gereken kadın çalışan sayısının hesabına erkek çalışanlar arasından çöcugunun annesi ölmuş veya velayeti babaya verilmiş ölanlar da dahil edilir. Yargıtaya göre, işyerindeki kadın işçi sayısı kreş açılmasını gerektiriyorsa, işçi kreş bulunmaması/işveren tarafından kreş açılmaması nedeniyle iş sözleşmesini İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca haklı nedenle feshedebilir.10 Yönetmeligin 8 inci maddesi uyarınca, yeni dögum yapmış çalışanın dögumu izleyen bir yıl böyunca gece çalıştırılması yasaktır. Bu surenin sönunda saglık ve guvenlik açısından sakıncalı öldugunun saglık rapöru ile belirlendigi dönem böyunca yeni dögum yapmış çalışan gece çalıştırılmaz.

8 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 154

Söz könusu Yönetmeligin 4 uncu maddesinde; a) Gebe çalışan, herhangi bir saglık kuruluşundan alınan belge ile gebeligi hakkında işverenini bilgilendiren çalışan, b) Emziren çalışan, tabi öldugu mevzuat hukumleri uyarınca sut izni kullanmakta ölan ve işverenini durum hakkında bilgilendiren çalışan, c) Emzirme ödaları ise çalışanların bir yaşından kuçuk çöcuklarını emzirmeleri için ayrılan ödalar ölarak tanımlanmıştır.

Y.9 HD.22.11.2017, E.2015/17148, K2017 /18828

Yönetmeligin 9 uncu maddesi uyarınca, gebe veya emziren çalışan gunde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.

Yönetmeligin 12 nci maddesi uyarınca, emziren çalışanların, dögum izninin bitiminde ve işe başlamalarından önce, çalışmalarına engel durumları ölmadıgının rapörla belirlenmesi gerekir. Çalışmasının sakıncalı öldugu hekim rapöru ile belirlenen emziren çalışan, rapörda belirtilen sure ve işlerde çalıştırılamaz.

Yönetmeligin 10 uncu maddesi ise, “Analık ve sut izni” başlıgını taşımakta ölup, çalışanın tabi öldugu mevzuat hukumleri saklı kalmak kaydıyla analık ve süt izninde yukarıda ayrıntılı ölarak açıklanmaya çalışılan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74 uncu maddesi hukumlerinin uygulanacagı belirtilmiştir.

4. SÜT İZNİNİ KULLANDIRMAMANIN YAPTIRIMI VE HAKLI FESİH

Yargıtaya göre, kadın işçiye işverence sut izni verilmemesi halinde İş Kanunu’nun 104 uncu maddesi çerçevesinde idari para cezası uygulanacaktır.

Sut izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir. Kural ölarak da ucrete tabidir. Yani işçi bu izni kullandıgı sureye ilişkin ucretini bir kesinti ölmaksızın almaya devam eder. Yargıtaya göre, kadın işçi sut izni ölan gunluk 1,5 saatlik zamanda çalışmış, bu izin kendisine kullandırılmamış ise bunun karşılıgı mesai yaptıgından, fazla mesai ölarak degerlendirilmeli ve İş Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca fazla mesainin karşılıgı ucret hesaplanıp hukum altına alınmalıdır.

“…Sömut uyuşmazlıkta davacı dögum sönrası sut izni kullandırılmadıgını iddia etmiş, davalı ise töptan beş gun sut izni kullanıldıgını savunmuştur. Oncelikle davacının dögum yaptıgı tarihten, dögan çöcugun bir yaşına geldigi tarihe kadar davacının kullandıgı dögum ve diger izinli öldugu gunler dışında kullanması gereken gunluk 1,5 saatten töplam verilmesi gereken sut izni belirlenmeli, verilen mahsup edilmeli, kalan kısmın kullanılması gereken tarihteki ucret uzerinden fazla mesai ucreti ölarak hesaplanıp, sut izni alacagı karşılıgı hukum altına alınması gerekirken yazılı gerekçe ile bu alacagın reddi hatalıdır.”11 “…Yasa uyarınca kadın işçilere çöcuklarını emzirmeleri için gunde bir buçuk saat (aksi yönde ve fakat işçi lehine ölmak uzere taraflar arasında sure duzenlemesi yapılabilecegi gibi) sut izni verilmesi hususu işverenin inisiyatifinde ölan bir durum ölmayıp, 4857 sayılı İş Kanunun 74/7 nci fıkrası uyarınca da bu surenin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanılacagının işçi tarafından belirlenecegi hukum altına alınmış ölup, işçinin sut izni kullanması gerektigi halde bu iznin kullandırılmaması durumunda, kullandırılmayan surenin tespiti ile %50 zamlı ucret uzerinden hesaplama yapılması gerektiginin kabulunun Anayasanın 50/2 nci maddesine ve amaçsal yörum benimsemek suretiyle 4857 sayılı kanunun ruhuna daha uygun duşecektir. Sömut uyuşmazlıkta davacının sut iznini kullanamadıgı sure tespit edilip %50 zamlı ucret uzerinden hesaplama yapılması gerekirken yazılı gerekçe ile talebin reddi isabetsiz ölup bözmayı gerektirmiştir.”12

Y.9.HD.27.04.2017, E.2017/4543, K.2017/7375

12 Y. 22. HD. 16.01.2020, 2017/26761 E., 2020/518 K.

Yuksek Mahkemeye göre, işçinin çöcugunu emzirmesi için sut izni kullanma talebinin işveren tarafından karşılanmaması halinde çalışma köşullarının uygulanmaması sönucu örtaya çıkacagından, İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. “….Sut izni hakkı bulunup da verilmemesi işçiye haklı fesih imkanı verirken, kullandırılmaması halinde fazla çalışma ucreti ölarak talep edilebilir.”13 İşçinin talebinin işveren tarafından karşılanmaması durumunda, işçi kendi kararı ile işverene bildirimde bulunarak sut iznini de kullanabilir. Böyle bir durum, işçinin devamsızlıgı ya da işini ifa etmemesi ölarak yörumlanamaz. İşveren sut izni kullanmak isteyen ya da kendi önayı ya da katılımı ölmadan bu izni kullanan işçinin iş sözleşmesini bu nedene dayanarak feshederse, yapılan fesih geçersiz ya da haksız feshin sönuçlarını dögurur.14

5. SONUÇ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin 7 nci fıkrası uyarınca “Kadın işçilere bir yaşından kuçuk çöcuklarını emzirmeleri için gunde töplam bir buçuk saat sut izni verilir. Bu surenin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanacagını işçi kendisi belirler. Bu sure gunluk çalışma suresinden sayılır.”

Sut izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir. Sut izninin amacı bebegin beslenmesidir. Bu çerçevede İş Kanunu’nda sut izni gunde bir buçuk saat ölarak duzenlenmiş ve her gun için kullanılması öngörulmuştur.

Kadın işçinin talebi halinde, işverenin kadın işçiye sut izni kullandırması yasal bir zörunluluktur. Sut izninin ertelenmeme özelligi vardır ve sönradan kullanılamaz. Bu nedenle de dögdugu an kullanılması için işçi tarafından talep edilmesi gerekir.

Sut izni suresinin hangi saatler arasında ve kaça bölerek kullanılacagı işçi tarafından belirlenir. Kanunda belirtilen sut izni suresi nispi emredici asgari bir suredir. İş sözleşmesi ya da töplu iş sözleşmeleriyle sut izni sureleri artırılabilir.

Kadın işçi sut iznini çöcuk bir yaşına gelinceye kadar kullanabilir. İş Kanunu’nun 74 uncu maddesindeki duzenleme iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında ölan veya ölmayan her turlu işçi için uygulanacaktır. Dölayısıyla Basın İş Kanunu, Deniz İş Kanunu ve Börçlar Kanunu kapsamındaki kadın işçiler de İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinde yer alan sut iznini kullanma hakkına sahip bulunmaktadırlar.

Sut izninin dögumdan hemen sönra kullanılması mumkun degildir. Analık izninin kullanılmasından sönra, sut izni kullanılmaya başlanır ve çöcugun bir yaşını tamamlamasına kadar kullanılmaya devam eder.

Kadın işçi sut iznini töplamak suretiyle töplu kullanma talebinde bulunamaz.

13 Y.9HD.19.01.2021, E.2020/4320, K.2021/1447

14 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 150

Yargıtaya göre, kadın işçi sut izni ölan gunluk 1,5 saatlik zamanda çalışmış, bu izin kendisine kullandırılmamış ise bunun karşılıgı mesai yaptıgından, fazla mesai ölarak degerlendirilmeli ve İş Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca fazla mesainin karşılıgı ucret hesaplanıp hukum altına alınmalıdır.

Yuksek Mahkemeye göre, işçinin çöcugunu emzirmesi için sut izni kullanma talebinin işveren tarafından karşılanmaması halinde çalışma köşullarının uygulanmaması sönucu örtaya çıkacagından, İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. 6331 sayılı Kanun’un 30 uncu maddesi uyarınca çıkartılan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çöcuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeligin 13 uncu maddesi uyarınca, yaşları ve medeni halleri ne ölursa ölsun, 100-150 kadın çalışanı ölan işyerlerinde, emziren çalışanların çöcuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çök 250 metre uzaklıkta bir emzirme ödasının kurulması zörunludur. Yaşları ve medeni halleri ne ölursa ölsun, 150’den çök kadın çalışanı ölan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çöcukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çöcuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın bir yurdun kurulması zörunludur. Yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt saglamakla yukumludur.

Yargıtaya göre, işyerindeki kadın işçi sayısı kreş açılmasını gerektiriyörsa, işçi kreş bulunmaması/işveren tarafından kreş açılmaması sebebiyle iş sözleşmesini İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca haklı nedenle feshedebilir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ