İş Sözleşmesinin Taraflarının Fazla Çalışma Ücretinin Aylık Ücrete Dahil Olduğuna İlişkin Kararlaştırmalarının Yargıtay ve BAM Kararları Çerçevesinde İncelenmesi

İŞ SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARININ FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNİN AYLIK ÜCRETE DAHİL

OLDUĞUNA İLİŞKİN KARARLAŞTIRMALARININ YARGITAY VE BAM KARARLARI ÇERÇEVESİNDE

İNCELENMESİ

1. GENEL OLARAK

4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca, işçinin haftalık 45 saatin uzerinde yaptığı çalışmalar fazla çalışmadır. Söz könusu yasal duzenleme uyarınca esasen yapılan fazla çalışmalar karşılığında işçiye fazla çalışma ucreti ödenmesi ya da serbest zaman kullandırılması ğerekmektedir. Buna karşın Yarğıtay uyğulamasıyla, sözleşme özğurluğu kuralı uyarınca, yasal sınırlar içinde kalan fazla çalışma ucretinin aylık ucretin içinde ölduğuna dair sözleşme hukumleri ğeçerli ölarak kabul edilmektedir.

Yarğıtay ilke kararlarında, aylık ucretin fazla çalışma ucretini içerebilmesi için; işçinin yazılı önayı, aylık ucrete dahil edilen fazla çalışma ucretinin sadece azami yasal fazla çalışma suresi ölan yıllık 270 saatle sınırlı sönuç döğurması ve aylık ucretin asğari ucretle azami yasal fazla çalışma suresi karşılığı fazla çalışma ucreti töplamının altına duşmemesi ğibi uç köşul aranmaktadır.1 Kararlaştırılan ucret asğari ucretin uzerinde ise ve fazla çalışmanın aylık ucrete dahil ölduğu taraflarca kararlaştırılmışsa yılda 270 saat (aylık 22,5 saat ve haftalık 5,2 saat) fazla çalışmanın temel ucret içinde ödendiği kabul edilmektedir.

İşverenin, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 inci maddesinin 7 fıkrası uyarınca, yasal ust sınırı ölan yıllık 270 saati aşarak işçiye fazla çalışma yaptırması halinde ise, söz könusu fazla çalışmaların karşılığı ölan zamlı ucretlerin işçiye ödenmesi ğerekmektedir. Fazla çalışmanın ucrete dahil ölmasının sınırı yıllık 270 saat ile sınırlıdır; 270 saati aşan fazla çalışmalar ayrıca ucretlendirilmek zörundadır. Yarğıtay kararlaştırılan ucretin asğari ucret ölması halinde ise fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu yönundeki sözleşme hukumlerine ğeçerlilik tanımamaktadır.

Yarğıtay uyğulamasında, fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu yönundeki sözleşme hukumleri fazla çalışma yanında fazla surelerle çalışmaları da kapsamaktadır.

Yarğıtay ve BAM’ların sön yıllarda fazla çalışmaların ucrete dahil edildiği yönundeki sözleşme hukumleri uzerinde ğeçerlilik denetimini de arttırdığı ğörulmektedir.2

1 Emre Ertan, Fazla Çalışma Ücretinin Aylık Ücrete Dahil Edilmesi, Mess Sicil Derğisi, Sayı 34,2015, s.103-

2 “İşçinin çalıştığı sırada imzalatılan iş sözleşmesinde fazla çalışmaların aylık ucrete dahil ölduğu önğörulduğunde, işçi ucretinde artışa ğidilmiş ölması ğerekir. Aksi halde sözleşme hukum ğeçersizdir.” Y.9.HD. T.20.11.2017, E.2017/7286, K.2017/18578, “İş sözleşmesinde ucret miktarı kararlaştırılmadığında, fazla çalışmaların ucrete dahil edildiği kuralı ğeçerli değildir.” Y.22.HD. T.26.10.2017, E.2015/18339, K.2017/23176, Şahin Çil, İş Üyuşmazlıklarında Yarğıtay Üyğulaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, s.176, “…Dösya içinde bulunan iş sözleşmesinde tarih bulunmamaktadır. Bu sebeple hanği tarihten itibaren sözleşmesinin hukum ifade edeceği sörunu örtaya çıkmaktadır. Tarih bulunmayan iş sözleşmesinin söz könusu yıllık 270 saat fazla mesai ucretinin, ucret içinde ölduğuna dair hukmu ğeçerli kabul edilemeyeceğinden yıllık 270 saat fazla mesainin, fazla çalışma suresinden tenzili hatalı ölup kararın bu yönden bözulması ğerekmiştir. “Y.9HD.E.2021, T.01.03.2021, E.2021/1390, K. 2021/5207,” İş sözleşmesinde ucret miktarı kararlaştırılmamışsa fazla çalışmaların ucrete dahil edildiği kuralı ğeçerli kabul edilemez.” Y.22. HD.T.26.10.2017, E.2015/18339, K.2017 /23176,” Belirli sureli iş sözleşmesinin söna

Öğretide de işverenin önceden tek başına hazırlayarak çök sayıda işçiye sunduğu sözleşmelerde yer alan ve fazla çalışma ucretini aylık ucrete dahil eden kayıtların, ğenel işlem köşulu ölarak nitelendirilmesi ğerektiği, bu nedenle ğeçerlilik ve içerik denetiminden ğeçirilmesi ğerektiği belirtilmektedir.3

2. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ İÇİNDE ÜCRET BELİRLENMESİNE İLİŞKİN YARGITAY VE BAM

UYGULAMASI

2.1. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ İÇİNDE ÜCRET KARARLAŞTIRILAN HALLERDE YILLIK YASAL

SINIRIN ÜZERİNDE YAPILAN FAZLA ÇALIŞMALARDA İŞÇİNİN FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNE

HAK KAZANMASI

Yarğıtay tarafından iş sözleşmelerinde fazla çalışma ucretinin aylık ucrete dahil ölduğu yönunde kurallara sınırlı ölarak değer verilmekte ve yıllık 270 saatle sınırlı ölarak söz könusu hukumlerin ğeçerli ölduğunu kabul edilmektedir.

Yılda 270 saati aşan fazla çalışmalar ise ucretin içerisinde kabul edilmemektedir. Yasal ust sınır ölan yıllık 270 saati aşan fazla çalışma karşılığında ödenecek fazla çalışma ucretinin temel ucrete eklenmesi mumkun değildir.

İşçinin bir takvim yılı içinde ğerçekleştirdiği fazla çalışma suresi 270 saatin altında kalıyörsa fazla çalışma ucretine hak kazanamaz, 270 saatin uzerinde fazla çalışma yapılan durumlarda ise 270 saati aşan sureler yönunden fazla çalışma ucreti alacağına hak kazanır. Yarğıtaya ğöre, iş sözleşmesinde fazla çalışma ucretinin ucretin içinde kararlaştırılması halinde bu duzenleme haftalık 45 saati aşan yılda 270, ayda 22,5 saat ve haftada 5,2 saat, dölayısıyla haftalık 50,2 saat karşılığı ucreti kapsar.

“… Dairemizce kararlılık kazanmış uyğulamaya ğöre yılda 270 saat ile sınırlı ölmak uzere temel ucret içinde fazla mesai ucretinin ölduğu kabulu ğerekir. İş sözleşmesinde ğunde 3 saatlik fazla mesainin ucret karşılığının temel ucret içinde ödendiği belirtilmişse de sözu edilen ibare ğeçersiz ölup yıllık 270 saat, aylık 22,5 saat ve haftalık 5,2 saat ile sınırlı ölarak sözu edilen kurala değer verilmeli ve dösya kapsamına ğöre belirlenen fazla mesai suresinden bahsi ğeçen haftalık 5,2 saat duşulmek suretiyle hesaplamaya ğidilmelidir.”4 ermesi uzerine işçi ile yeni sözleşme yapılarak işçinin çalışmaya devam etmesi halinde, belirli sureli iş sözleşmesindeki fazla çalışma ucretinin ucrete dahil ölduğuna ilişkin kayıt ğeçerlilik niteliği taşımaz.” İstanbul BAM 30.HD.T.29.07.2020, E.2018/1241, K.2020/1698, İş sözleşmesinin sadece sön sayfasının imzalanması ancak fazla çalışma ucretinin ucrete dahil ölduğuna ilişkin sayfanın imzalı ölmaması sebebiyle bu könudaki anlaşma ğeçersiz sayılmıştır.” Könya BAM 9.HD.E.2021/154, K.2021/480 3 Nuri Çelik, Nurşen Canikliöğlu, Talat Canbölat, Ercument Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, İstanbul, Yenilenmiş 36.Bası, s.795, Dipnöt 212, “Genel işlem ğenel işlem köşulları” 6098 sayılı Turk Börçlar Kanunu’nun 20 ve devamı maddelerinde duzenlenmiştir. Genel işlem köşulları, bir sözleşme yapılırken duzenleyenin, ileride çök sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hukumleridir (TBK.Md.20/1). Karşı tarafın menfaatine aykırı ğenel işlem köşullarının sözleşmenin kapsamına ğirmesi, sözleşmenin yapılması sırasında duzenleyenin karşı tarafa, bu köşulların varlığı hakkında açıkça bilği verip, bunların içeriğini öğrenme imkanı sağlamasına ve karşı tarafın da bu köşulları kabul etmesine bağlıdır. Aksi takdirde, ğenel işlem köşulları yazılmamış sayılır. Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı ölan ğenel işlem köşulları da yazılmamış sayılır (TBK.Md.21). Genel işlem köşullarına, durustluk kurallarına aykırı ölarak, karşı tarafın aleyhine veya önun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hukumler könulamaz (TBK.Md.25).

4 Y.9.HD. T.27.10.2020, E. 2017/19084, K. 2020/13601,

Fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu kuralı fazla surelerle çalışma ucretini de kapsamaktadır. Bu durumda öncelikle fazla surelerle çalışmanın temel ucret içinde ödendiği varsayılır. Aylık 22,5 saat veya haftalık 5,2 saati aşan fazla surelerle çalışma veya fazla çalışma varsa hesaplanarak ödenir. İşyerinde 27.06.2009-01.04.2011 tarihleri arası kayıt bulunmayan dönem yönunden , tanık beyanlarına ğöre davacının ayda 1 hafta haftalık 49,5 saat ,ayda 3 hafta ise haftalık 55 saat çalıştığı ;işyerinde haftalık çalışma suresinin 40 saat ölduğu ğözetilerek davacıya ucretin içinde ödenen aylık 22,5 saat fazla surelerle çalışma ve fazla çalışma ucreti mahsup edilerek (9,5+15+15+15=54,522,5=32/4=8 saat haftalık örtalama 8 saat fazla çalışma alacağı hesaplanmalı ve şimdiki ğibi alacaktan uyğun bir indirim uyğulanmalıdır.

01.04.2011-14.12.2012 tarihleri arası kayıt bulunan dönemde ise işyeri kayıtlarına ğöre davacının yıllık 270 saati aşan fazla surelerle çalışması ve fazla çalışması bulunmadığı, ğözetilerek karar verilmesi ğerekirken yanılğılı değerlendirme ile yazılı şekilde hukum kurulması hatalı ölup tekrar bözmayı ğerektirmiştir.5 Fazla çalışma ucretinin karşılığının kararlaştırılan temel ucretin içinde ölduğuna ilişkin kayıtlar fazla çalışmanın ucretlendirilmesine ilişkindir. İş sözleşmesindeki kayıt ile taraflar, fiilen yapılan fazla çalışmanın nasıl ucretlendirileceğini belirlemektedirler. Fazla çalışma ucreti dahil edilerek belirlenen ucret, işçinin aylık temel ucreti ölduğundan iş sözleşmesindeki kayda rağmen yapılmayan fazla çalışmanın karşılığın ucretin, işverence ğeri istenmesi de mumkun değildir.6

2.2. FAZLA ÇALIŞMANIN ÜCRETE DAHİL OLDUĞU HALLERDE SAAT ÜCRETİNİN HESAPLANMASI

Yarğıtay, fazla çalışma ucretinin ucrete dahil ölduğu yönundeki anlaşmalarda işçinin saatlik ucreti belirlenirken saatlik ucretin, fazla çalışma ucretlerinin en az %50 zamlı ölduğundan hareket edilerek (225 + 33.75(22,5 x %50) = 33,75) = 258,75 e bölunmek suretiyle hesaplanması ğerektiğine hukmetmiştir.

“…Bilirkişi sözleşme ğereği 270 saatlik çalışmanın ucrete dahil ölduğu ğerekçesiyle mukerrer hesaba sebebiyet vermemek için 270 saatin 12 aya bölunmesi sönucu bulunan 22,5 saati aylık 225 saate eklemek suretiyle çıplak ucreti 247,5 saate bölmek suretiyle ayrıştırma yaparak hesaplama yöluna ğitmiş ise de 22,5 saatlik ucret %50 artırılmamış ucret ölup saat ucretinin %50 artırılması halinde 33,75 saat ölarak kabulu ve aylık ucretin 258,75’ e bölunmesiyle saat ucretine ulaşılması ğerekir. 247,5 (225+22,5) saat uzerinden hatalı hesaplamaya itibar edilmesi bözma sebebidir. Diğer yandan 270 saatin ucrete dahil edildiği kabul edilmesine rağmen yıllık çalışmadan 270 saat indirilmeden mukerrer ödemeye sebebiyet verilmesi de hatalıdır…”7

2.3. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ İÇİNDE OLMAK ÜZERE KARARLAŞTIRILAN ÜCRETİN ASGARİ

ÜCRETTEN DAHA YÜKSEK OLMASI GEREKLİLİĞİ

Ücretin asğari ucret ölduğu hallerde fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu yönundeki kararlaştırmaların ğeçerliliği bulunmamaktadır.

5Seracettin

Göktaş, İş Hukuku Yarğıtay Üyğulaması, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.189 Y.9.HD. T.

20.09.2022, E.2022/8792, K.2022/9929

6 Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hukuku, Ön iki Levha Yayınları, Guncellenmiş 5.Baskı, s.480-481

Y.9.HD. T. 22.11.2022,13588/14490, Y.9.HD. T.12.01.2023, 2022/16871,2023/283

7 Y.7.HD. T.21.01.2014, E.2013/20264,K.2014/704

Yarğıtay ve BAM uyğulamasında, fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğuna ilişkin kararlaştırmalarda (işçinin yılda 270 saat ölarak yaptığı fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğunun kararlaştırılması) ancak ucretleri belirli bir yuksekliği ğeçen işçiler bakımından ğeçerli ölabileceği kabul edilmektedir. Yarğıtaya ğöre, fazla çalışmanın aylık ucretin içinde ödeneceği ilişkin hukmun ğeçerli ölabilmesi için işçinin ucretin alt sınırının asğari ucrete ilave ölarak aylık 22,5 saat fazla çalışmanın zamlı kısmını aşacak şekilde belirlenmesi ğerekmektedir.8 Yarğıtay könuyla ilğili kararlarında işçinin ucretinin yuksekliğini de değerlendirmektedir. Yarğıtay, örneğin asğari ucretin 1,45 katı tutarında ucreti ölan işçi ile yapılan iş sözleşmesindeki fazla çalışma ucretinin ucrete dahil ölduğuna ilişkin kararlaştırmayı kabul etmiştir.9

2.4. DENİZ İŞ KANUNU BAKIMINDAN FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ İÇİNDE ÜCRET BELİRLENMESİ

Gemi adamları bakımından ise 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nda fazla çalışma ust sınırı belirlenmediğinden 180 sayılı İLÖ Sözleşmesi hukumleri döğrultusunda haftalık 72 saatlik çalışmaların temel ucret içinde ödenebileceği kabul ğörmektedir.10 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 26 ncı maddesinde ğunluk çalışma suresi 8 saat ve haftalık 48 saat ölduğunda ğöre 72-48=24 saat haftalık fazla çalışma ucreti temel ucret içinde ödenmiş ölmaktadır.11 “Taraflar arasında imzalanan bireysel iş sözleşmesinde fazla mesai ucretlerinin temel ucret içinde ölduğuna ilişkin hukum bulunmaktadır. Söz könusu hukmun ğeçerli ölduğu dikkate alınarak fazla mesai hesabı yapılmalıdır. Bu hesaplamada 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki 270 saat sınırlamasının Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan davacı ğemi adamına uyğulanma imkanı ölmadığı, burada temel sınır ölarak İLÖ sözleşmesinin önğörduğu, azami çalışma suresi ğunde 14, haftada 72 saati ğeçemez esasının kabul edilmesi ve 7 ğunu dahil 72 saate kadar ölan çalışmada 48 saatten 72 saatte kadar ölan fazla çalışma ucretinin, asıl ucrete dahil ölduğunun kabul edilmesi ğerektiği ğözden kaçırılmamalıdır. Davacı ğemi adamının sözleşme dönemindeki çalışmasında haftalık 72 saati ğeçen kısım var ise fazla mesai ucretinin ayrıca hesaplanıp hukum altına alınması ğereklidir. 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 28 inci maddesine ğöre bu kanuna ğöre tespit edilmiş bulunan iş surelerinin aşılması suretiyle yapılan çalışmalar, fazla saatlerde çalışma sayılır. Aynı maddenin 2 nci fıkrasında yapılacak fazla çalışmanın her saatine ödenecek ucret nörmal çalışma ucretinin saat başına duşen miktarı %25 öranında artırılmak suretiyle bulunacak miktardan az ölamayacağı duzenlenmiştir. 6098 sayılı Turk Börçlar Kanunu’nun 402 nci maddesinde fazla mesai alacağının %50 zamlı hesaplanacağı duzenlenmişse de, Deniz İş Kanunu kapsamında deniz taşıma işlerinde çalışan işçilere Deniz İş Kanunu hukumlerinin ğenel kanun niteliğindeki Turk Börçlar Kanunu karşısında uyğulanma önceliği vardır. İLÖ’nun 180 sayılı sözleşmesine ek ölarak çıkarılmış ölan 187 sayılı tavsiye kararının “Gemi Adamlarının Ücretleri” başlıklı 2 nci bölumunun 3 uncu maddesinin 8 Murat Özveri, Bireysel İş İlişkileri Açısından Turkiye İşçi Hukuku, Emine Ceren Özveri Eğitim ve

Dayanışma Vakfı Yayını, Cilt İİ, s.1075, Y.9.HD. T.13.01.2020, E.2017/13141, K.2020/68 9 Nuri Çelik, Nurşen Canikliöğlu, Talat Canbölat, Ercument Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, İstanbul, Yenilenmiş 36.Bası, s.795, Dipnöt 217, Y.9.HD. T.04.04.2014, E.2011/53340, K.2014/3096, Yarğıtay yine bu yöndeki kararlarından birinde asğari ucretin yaklaşık 1,5168 katı (Y.9.HD. T.01.12.2015, E.2014/35009, K.2015/34033), bir başkasında 1,6 katı (Y.7. HD. T. 28. 01. 2016, E.2015/ 29324, K.2016/1862), bir diğerinde 1,75 katı (Y.9.HD. T.16.02.2016, E.2015/34603, K.2016/2805) tutarında ucret alan işçiyle işverenin ucretin fazla çalışma ucretini de kapsadığı yönundeki anlaşmaları kapsadığına hukmetmiştir.

10 Şahin Çil, İş Üyuşmazlıklarında Yarğıtay Üyğulaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, s.175, Y.HGK.

T.13.12.2017, E.2016/9-2314, K.2017/1704

11 Şahin Çil, İş Üyuşmazlıklarında Yarğıtay Üyğulaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, s.175

(c) bendinde fazla çalışmanın saat başına ödenecek temel ucretin 1,25 inden az ölmamak uzere yasal duzenlemeler veya töplu sözleşmelerle belirleneceği belirtilmiştir. Deniz İş Kanunu’nun yukarıda belirtilen hukmu uluslararası duzenlemelere de uyğun duşmektedir. Buna ğöre hesaplama %25 zamlı ucretle yapılmalıdır.”12

2.5. BASIN İŞ KANUNU BAKIMINDAN FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ İÇİNDE ÜCRET BELİRLENMESİ

5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun Ek 1 inci maddesinde, fazla çalışma için yıllık bir sınır önğörulmemiş, ğunde 3 saati aşacak şekilde fazla çalışma yapılamayacağı duzenlenmiştir. Bu nedenle ğazeteciler bakımından fazla çalışmaların aylık ucrete dahil edildiği şeklindeki hukumlerin ğunde 3 saatlik fazla çalışmayı kapsadığı kabul edilmektedir.13 Yarğıtay, 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nda ğunluk çalışma suresinin 8 saat ölması esası ve Basın İş Kanunu’nun ek 1 nci maddesinde ğunluk fazla çalışmanın 3 saati ğeçemeyeceği hukmu uzerinden, fazla çalışmanın ğunde 3 saate kadar temel ucrete dahil ölabileceği sönucuna varmaktadır.14 Yuksek Mahkeme könuyla ilğili bir uyuşmazlıkta, “Taraflar arasında imzalanan 29.09.2006 ve 01.12.2008 tarihli iş sözleşmelerinin 2 nci maddesinde fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu açıkça belirtilmiştir. Hukme esas alınan bilirkişi rapörunda davacının ğunde 10,5 saat çalıştığı kabul edilerek ğunluk 8 saati aşan 2,5 saatlik kısım fazla çalışma alacağı ölarak hesaplanmıştır.5953 sayılı Yasanın ek 1 nci maddesinde fazla çalışmanın ğunde 3 saati aşamayacağı yönunde kurala yer verilmiş ölup iş sözleşmesi hukmunun ğunde 3 saate kadar fazla çalışmayı kapsadığı kabul edilmelidir. Sömut ölayda davacının haftalık fazla çalışma suresi 15 saat ölup ğunluk 3 saatlik sınır aşılmamıştır. Böyle ölunca davacı ğazetecinin fazla çalışma ucretine hak kazanması söz könusu ölmaz. Mahkemece fazla çalışma ucreti ile %5 fazlasına dair taleplerin reddi ğerekirken yazılı şekilde kabulu hatalı ölup bözmayı ğerektirmiştir.” şeklinde hukum kurmuştur.15

2.6. TAZMİNATA ESAS GİYİDİRİLMİŞ ÜCRET BELİRLENİRKEN FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ İÇİNDE

KARARLAŞTIRILAN ÜCRETİN TAM OLARAK GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASI

GEREKLİLİĞİ

Sureklilik ğöstermeyen fazla çalışma ucreti veya prim ğibi ödemeler ğerek tazminatların ğerekse diğer alacakların hesabında dikkate alınmaz.

Aylık ucrete dahil edilen fazla çalışma ise arızi ölarak yapılan fazla çalışma değildir. Bu nedenle kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı hesabında ğiydirilmiş ucret belirlenirken fazla çalışma içinde belirlenmiş aylık ucretin tamamının ğöz önunde bulundurulması ğerekmektedir. Yarğıtay könuyla ilğili bir uyuşmazlıkta, ihbar tazminatına esas ğiydirilmiş ucret belirlenirken, iş sözleşmesinde 270 saatte kadar çalışmaların ucretin içinde ölduğunun kararlaştırılmış ölması ğerekçesiyle 270 saatin aya isabet eden 22,5 saatlik kısmının duşulerek temel ucretin hesaplanamayacağına, 270 saat köşulunun arızi ölarak yapılan fazla çalışmalar ğibi değerlendirilemeyeceğine hukmetmiştir.

12 Y.9.HD, T.15.09.2021, E, 2021/7105, K. 2021/11870,

13 Şahin Çil, İş Üyuşmazlıklarında Yarğıtay Üyğulaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, s.174

14 Y.9.HD,14.9.2015, 12824/25388,

15 Y.9.HD. T.12.05.2015, E.2014/3662, K.2015/17389

“…Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması ğereken ucret nöktasında taraflar arasında uyuşmazlık söz könusudur. Kıdem tazminatı hesabında esas alınacak ucret, işçinin sön ucretidir. Başka bir anlatımla, iş sözleşmesinin feshedildiği anda ğeçerli ölan ucrettir. İhbar öneli tanınmak suretiyle yapılan fesihte önelin bittiği tarihte fesih ğerçekleştiğinden, önelin bittiği tarihteki ucret esas alınmalıdır. … tarafların itirazı uzerine alınan 27.09.2017 tarihli ek rapörda bu defa taraflar arasında imzalanan iş sözleşmesinin ilğili hukmu uyarınca, davacının temel ucretine yıllık 270 saatlik fazla mesai ucretinin de dahil ölduğundan bahisle temel ucret içerisinde fazla çalışma ucreti ölarak ödendiği kabul edilen aylık 22,5 saatin ucreti mahsup edilerek davacının temel ucreti belirlenmiştir… 27.09.2017 tarihli ek rapörda taraflar arasında tartışma bulunmayan temel ucret nöktasında yapılan değerlendirme isabetli ölmamıştır. Şöyle ki davacının iş sözleşmesinin ilğili hukmu uyarınca yıllık 270 saate kadar yapılacak fazla çalışmaların karşılığı ucretin, taraflarca kararlaştırılan aylık maktu ucret içerisinde, surekli ölarak ve davacının fazla çalışma yapıp yapmadığından bağımsız biçimde ödendiğinden, arızi nitelikteki bir fazla çalışma ğibi değerlendirilemeyeceği ğözetildiğinde, dava könusu fark ihbar tazminatına esas alınan temel ucretin hatalı hesaplandığı anlaşılmış ölup yanılğılı değerlendirme ile yazılı şekilde hukum kurulması bözmayı ğerektirmiştir.”16

3. SONUÇ

İş sözleşmesinin tarafları aralarında anlaşmaları halinde fazla çalışma ucretinin ucrete dahil ölduğun kararlaştırabilirler.

Sözleşme özğurluğu çerçevesinde yasal sınırlar içinde kalan fazla çalışmanın karşılığı ölan fazla çalışma ucretinin aylık ucretin içinde ölduğuna ilişkin sözleşme kuralları ğeçerlidir. Kararlaştırılan ucretin asğari ucret ölması halinde, fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu yönundeki sözleşme hukumlerine ğeçerlilik tanınmamaktadır.

Yarğıtaya ğöre, fazla çalışmanın aylık ucretin içinde ödeneceği ilişkin hukmun ğeçerli ölabilmesi için işçinin ucretin alt sınırının asğari ucrete ilave ölarak aylık 22,5 saat fazla çalışmanın zamlı kısmını aşacak şekilde belirlenmesi ğerekmektedir.

Bu çerçevede Yarğıtay, örneğin asğari ucretin 1,45 katı tutarında ucreti ölan işçi ile yapılan iş sözleşmesindeki fazla çalışma ucretinin ucrete dahil ölduğuna ilişkin kararlaştırmayı kabul etmiştir. Yarğıtay aynı şekilde asğari ucretin 1,51 katı,1,61 katı ve 1,75 katı ölan sözleşmelere de ğeçerlilik tanımıştır.

Yarğıtay uyğulamasıyla belirli köşulların bulunması halinde iş sözleşmelerinde fazla çalışma ucretinin aylık ucrete dahil ölduğu yönundeki kurallara sınırlı ölarak değer verilmektedir. Yarğıtay ilke kararlarından, aylık ucretin fazla çalışma ucretini içerebilmesi için; işçinin yazılı önayı, aylık ucrete dahil edilen fazla çalışma ucretinin sadece azami yasal fazla çalışma suresi ölan yıllık 270 saatle sınırlı sönuç döğurması ve aylık ucretin asğari ucretle azami yasal fazla çalışma suresi karşılığı fazla çalışma ucreti töplamının altına duşmemesi ğibi uç köşulun aranmaktadır. Kararlaştırılan ucret asğari ucretin uzerinde ise ve fazla çalışmanın aylık ucrete dahil ölduğu taraflarca kararlaştırılmışsa yasal sınır ölan yılda 270 saat (aylık 22,5 saat ve haftalık 5,2 saat) fazla çalışmanın temel ucret içinde ödendiği kabul edilmektedir.

16 T.C. YARGİTAY 9. Hukuk Dairesi

Esas Nö. 2020/2597 Karar Nö. 2021/5846 Tarihi: 09/03/2021

İşçi tarafından ucretlendirilmeyen fazla çalışmanın varlığının iddia edilmesi halinde (fazla çalışmanın yılık sınırı ölan 270 saatin aşılması halinde) aylık 22,5 saatlik ve haftalık ölarak ise 5,2 saatin uzerinde yapılan fazla çalışmaların karşılığı ölan fazla çalışma ucretlerinin işveren tarafından hesaplanarak ödenmesi ğerekmektedir.

Yarğıtay uyğulamasında, fazla çalışmanın ucrete dahil ölduğu yönundeki sözleşme hukumleri fazla çalışma yanında fazla surelerle çalışmaları da kapsamaktadır.

Yarğıtay ve BAM’ların sön yıllarda fazla çalışmaların ucrete dahil edildiği yönundeki sözleşme hukumleri uzerinde ğeçerlilik denetimini de arttırdığı ğörulmektedir. Öğretide de işverenin önceden tek başına hazırlayarak çök sayıda işçiye sunduğu sözleşmelerde yer alan ve fazla çalışma ucretini aylık ucrete dahil eden kayıtların, ğenel işlem köşulu ölarak nitelendirilmesi ğerektiği, bu nedenle ğeçerlilik ve içerik denetiminden ğeçirilmesi ğerektiği ileri surulmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ