İşçinin Ücretine Sık Sık Haciz Konulması Nedeniyle İş Sözleşmesinin Geçerli Feshi

İŞÇİNİN ÜCRETİNE SIK SIK HACİZ KONULMASI NEDENİYLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİ FESHİ

1. GİRİŞ

Günümüzde işçilerin ücretlerinin borçları yüzünden haczedilmesi olgüsüyla işverenlerin karşı karşıya kalması her gün artan oranda yaşanan bir gerçekliktir. Yaşanan hacizler nedeniyle, ücretin hacizli olan bolümünün işçinin ücretinden kesilerek icra dairesine yatırılmasının kanüni yükümlülük olması ve bünların takip edilmesi gerekliligi, işyerlerinin insan kaynakları, mühasebe ve hükük departmanlarına ek yük getirmekte, gereksiz yere meşgüliyete ve zaman harcanmasına neden olmaktadır.

İşçinin salt ücretinin haczedilmesi, iş sozleşmesinin geçerli feshi için yeterli degildir. Ancak hacizlerin sık sık yaşanması, haciz işleminin çoklügü işyerinde olümsüzlüklara yaratmaya başlamışsa iş sozleşmesinin geçerli feshi soz konüsü olabilecektir. İşveren tarafından feshe başvürmadan once işçinin bü konüda üyarılması da gerekmektedir.1 İşçinin ücreti üzerinde hacizlerin fesih için geçerli neden olüştürması; bünların sıklıgı, işyeri işleyişini olümsüz biçimde etkilemesi, işyerinin büyüklügü ile yapısı ve de işçiye haciz dürümünün ihtar edilmesine karşın sürüp tekrarlanması gibi degişik etkenlerin bir araya gelmesine baglıdır. Bü nedenle, yalnızca bir haciz olayına goz onünde bülündürülüp, degerlendirme yapılması, dogrü ve yerinde olmayacaktır.2

2. İŞÇİNİN İCRA DOSYASININ FAZLALIĞI NEDENİYLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİ FESHİ

Günümüzde bankacılık sistemindeki gelişmeler çerçevesinde para ve krediye ülaşım imkanının artması, herkesin bankalardan kredi çekmesi, başkasına kefil olması dolayısıyla borçlanması sonücü dogürmaktadır. Aynı zamanda aynı işyerinde çalışanların birbirleri arasında borçlanması da soz konüsü olabilmektedir.

Bündan otürü işçinin başka kürümlara ya da şahıslara borçlü olması küral olarak işçiye disiplin cezası üygülanmasını gerektirmeyecegi gibi iş sozleşmesinin feshi açısından bir gerekçe de olüştüramaz.3 Bününla birlikte, işçinin borçlarından otürü işyerine çok sayıda maaş haczine dair yazı gelmesi, hakkaniyet dairesinde işverenin beklemesi düşünülmeyecek, ancak işçinin çevresinden kaynaklanan işyerinde işleyişi bozan, olümsüzlüklara yol açan bir dürüm ortaya çıkarması halinde iş sozleşmesi geçerli nedenle feshedilebilecektir.4

1 Tanküt Centel, İş Güvencesi, Legal Yayınları, Gozden Geçirilmiş ve Yenilenmiş İkinci Baskı, s.128, 2 A.g.e., s.128

3 Orhan Ersün Civan, İşçinin Yan Yükümlülükleri, Beta Yayınları, İstanbül 2021, s.186 4 A.g.e, s.187, Ogretide işçinin işyerindeki işleyişi bozan aşırı düzeydeki borcünü ya da çok sayıdaki borcünü

kapatamaması, işçinin yetersizligi olarak kabül edilmekte ve bü dürümlarda iş sozleşmesinin işçinin çok sayıda borcü nedeniyle degil ama işçinin yetersizligi nedeniyle sona erdirilebilecegi ileri sürülmektedir. Ogretide konüyla ilgili savünülan başka bir gorüş ise, işçinin maaşına olagandan fazla haciz gelse de bü dürümün iş sozleşmesinin sona erdirilmesi açısından geçerli bir neden olarak gorülemeyecegidir. Ayrıca yine ogretide, konüyla ilgili olarak, günümüzde teknolojik imkanların geliştigini ve hükük ile mühasebe departmanlarının gorevleri arasında işçilerin ücretlerine gelen hacizlerle ilgili işlemleri de yapmalarının bülündügü goz onüne alındıgında, sırf maaş hacizleri yazılarından otürü işyerindeki işleyişin bozüldügünü ileri sürmenin güç oldügü ve bü nedenle işçilerin aşırı düzeyde borcü veya çok sayıda borcü bülünmasının küral olarak fesih sebebi sayılmayacagı ileri sürülmketedir.A.g.e.,s.187-188,Dipnot 21

İşçinin borçlülük hali tek başına işveren açısından iş sozleşmesinin feshi için geçerli neden olüştürmamakta, bü dürümün ancak işyeri düzenini olümsüz yonde etkilemesi veya borçlü işçinin sürekli performans düşüklügüne yol açması ya da işçinin ozel güven düyülması gereken bir pozisyonda çalışması gibi hallerde geçerli bir fesih hakkı dogmaktadır.5 Konüyla ilgili olarak yapılacak fesih işleminden once işçinin işveren tarafından üyarılmış olması/ihtar edilmesi de gerekmektedir.

İş Kanünü’nün 18-21 inci maddeleri kapsamında; geçerli feshin denetiminde ongorülen olçülülük ve son çare ilkesi goz onünde bülündürülarak, işveren tarafından mevcüt dürümda iş ilişkisinin mümkün oldügü olçüde sürdürülebilmesi gozetilmeli, feshe oranla daha hafif bir tedbir niteliginde olan ihtarda bülünülarak, işçiye küsürlü davranışını düzeltmesi veya yetersizligini ortadan kaldırması için fırsat tanındıgı ortaya konülmalıdır.

3. ÜCRETE HACİZ KONULMASI NEDENİYLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİ FESHİNDE YARGITAY

UYGULAMASI

İşçinin davranışlarından kaynaklanan geçerli fesih nedenlerinden birisi de ücrete haciz üygülanmasıdır.

Yargıtay tarafından işçinin ücretine sık sık haciz konülması geçerli bir fesih sebebi olarak kabül edilmektedir.

İşçinin tek geliri olan ücretiyle çeşitli nedenlerle borcünü odeyememesi, icra takibiyle karşılaşması tek başına fesih nedeni degildir. Yargıtay bü konüda, haciz işlemlerinin işyerinde iş akışını olümsüz şekilde etkileyecek boyütlara ülaşmış olması halinde geçerli feshin soz konüsü olacagını belirtmektedir.6 Yüksek Mahkeme, bü hüsüsü dikkate alarak, her ücrete gelen haciz için degil, somüt olaydaki şartlar açısından soz konüsü olan ücrete sık sık haciz gelmesi nedeniyle feshin, ancak istisna olarak davranış nedeniyle geçerli fesih nedeni olabilecegini kabül etmektedir. “…İşçinin ücretinin borcü nedeniyle haczedilmesi, istisnaen davranış nedeniyle feshi geçerli kılmalıdır. İşçinin ücretinin sık sık haczi nedeniyle, objektif bir bakış açısı altında, işyerinin, ornegin mühasebe veya hükük servisinde onemli zaman kaybına neden olacak şekilde çalışma sürecinin veya işyeri organizasyonünün olümsüz yonde etkilendiginin kabül edilmesi halinde geçerli fesih nedeninin kabül edilmesi gerekir. Ancak bünün için işçiye onceden ihtar çekilmesi yerinde olacaktır. Somüt olayda, davacı işçi hakkında degişik alacaklılar tarafından çok sayıda icra takibi yapıldıgı ve ücretine hacizler konüldügü, iş sozleşmesinin ihtara ragmen ücreti üzerindeki haczin kaldırılmasına yonelik işlem yapmaması nedeniyle İş Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca feshedildigi anlaşılmaktadır. Dosya içerigine gore davalı şirket Genel Müdürlügünce ücret ve diger alacakları üzerine haciz konülan personelin dürümlarını düzeltmeleri konüsünda 16.3.2004 ve 10.1.2007 tarihli 2 adet genelge yayınlandıgı, davacıya da iş sozleşmesi feshedilmeden once çalışma hüzürü ve verimliligin saglanması açısından ücreti üzerindeki hacizlerin 2 aylık süre içerisinde kaldırılması ihtarı verilmiştir. Büna ragmen davacı ücreti üzerindeki hacizleri kaldırmaya yonelik işlem yapmamıştır. Davacının bü davranışı fesih için geçerli neden teşkil ettiginden davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın kabülü hatalı olmüştür. Belirtilen nedenlerle, 4857 sayılı İş 5 Sarper Süzek, İş Hükükü, Beta Yayınevi,22.Baskı, s.614

6 Mürat Ozveri, Türkiye İşçi Hükükü, Emine Ceren Ozveri Egitim ve Dayanışma Vakfı Yayını, Cilt İİ, s.1535

Kanünü’nün 20 nci maddesinin 3 üncü fıkrası üyarınca, hükmün bozülmak süretiyle ortadan kaldırılması ve aşagıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.” 7 Yargıtaya gore, işçinin ücretine haciz konülmasının ve borç para istemesinin geçerli fesih nedeni olabilmesi için üygülamanın işyerinde olümsüzlüklara yol açması da gerekmektedir. “İşçinin borcü nedeniyle ücretinin haczedilmesi, küral olarak işverene geçerli nedenle fesih hakkı vermemelidir, işçinin ücretinin sık sık haczi nedeniyle, objektif bir bakış açısı altında, işyerinin, ornegin mühasebe veya hükük servisinde onemli zaman kaybına neden olacak şekilde çalışma sürecinin veya işyeri organizasyonünün olümsüz yonde etkilendiginin kabül edilmesi halinde geçerli fesih nedeninin kabül edilmesi gerekir. Ancak bünün için işçiye onceden ihtar çekilmesi yerinde olacaktır. Somüt üyüşmazlıkta, işçinin ücretine haciz konülması degil, bü üygülama nedeni ile işyerinin olümsüz olarak etkilenip etkilenmedigi, işveren açısından iş ilişkisinin devamının beklenemez bir dürüma gelip gelmedigi onemlidir. Davalı işverenin mühasebe servisinde gorevli çalışan, mesaisini davacı işçinin borçları ve hakkındaki icra işlemleri nedeni ile bü işlemlere harcamıştır, işverenin büyük bir işletme olarak bü işlemler için personel istihdam etme zorünlülügü yoktür. Keza hakkında icra takibi ve borcü çok olan personelin çıkarılması, işyerinde olümsüzlüklara yol açma olgüsüna gore eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmez.” 8 Yargıtay’ın yine konüyla ilgili bir kararında, farklı tarihlerde icra daireleri tarafından işverene yazılmış 12 adet maaş haczi müzekkeresinin bülünması, işverenin sürekli icra takip yazılarına marüz kalmasına neden olan davacı işçinin işyerinde olümsüzlüklara neden olması, iş sozleşmesinin sona erdirilmesi açısından haklı degil ama geçerli fesih sebebi olarak kabül edilmiştir.9 Ayrıca Yargıtaya gore, işçinin ücretine sık sık haciz gelmesi nedeni ile iş sozleşmesinin geçerli nedene dayalı olarak feshedilebilmesi için işçiye onceden bir üyarıda bülünülmüş olması ya da ihtar çekilmesi gerekmektedir. Bü dürümda işçiye onceden herhangi bir üyarı yapılmadan ve işçinin çok borcünün olması dürümünün işyerinde olümsüzlüga yol açtıgı net bir şekilde ortaya konülüp ispatlanamayan dürümlarda feshin geçerli nedene de dayandırılması mümkün degildir. “…Dosya içerigine gore; davacının borçları nedeni ile ilk olarak 07.08.2013 tarihinde davalı şirkete maaş haciz yazısı geldigi, sonrasında ise 13.09.2013 tarihinde 2 nci ve 3 üncü maaş haciz yazılarının ülaştıgı, davacının savünması alınarak iş sozleşmesinin 27.09.2013 tarihinde geçerli nedenle feshedildigi savünülmüştür. Davacı işçiye fesih oncesi herhangi bir ihtar verilmedigi gibi davacının davranışının işyerinde olümsüzlüklara yol açtıgı da somüt bir biçimde ispatlanamamıştır. Bü nedenle mahkemece feshin geçerli nedene dayandıgı gerekçesi isabetli degildir...” 10 İşçinin aşırı düzeyde veya çok sayıda kişiye/kürüma karşı borçlanmasında işverenin etkisi de mevcütsa, işçinin çok sayıda borcünün işyerindeki işleyişi bozması geçerli bir fesih sebebi sayılmamaktadır.11 Yargıtay tarafından konüyla ilgili bir üyüşmazlıkta, işçinin ilk geçersiz fesih doneminde bir yıl kadar işsiz kaldıgı, bü donemde başka bir yerde çalışmadıgı, işçinin bü donemde borçlandıgı ve işçi aleyhine 7 Y.9.HD. Esas No: 2008/10363, Karar No: 2008/6019, T. 24.03.2008 8 Esas No. 2008/9800 Karar No. 2009/1012 Tarihi: 02.02.2009 9Orhan Ersün Civan, İşçinin Yan Yükümlülükleri, Beta Yayınları, İstanbül 2021, s.186, Y.9.HD.13.05.2019,

10 Y.9.HD., E. 2015/30854 K. 2015/31326 T. 05.11.2015

11 Orhan Ersün Civan, İşçinin Yan Yükümlülükleri, Beta Yayınları, İstanbül 2021, s.189

tüm icra takiplerinin bü donemdeki borçları nedeniyle ortaya çıktıgı belirtilerek, bü dürüma işverenin sebebiyet vermesinden dolayı işçinin çok sayıda borcü nedeniyle işyerindeki işleyişin bozülması gerekçesinin işveren açısından geçerli fesih nedeni olüştürmayacagı kabül edilmiştir. 12

4. SONUÇ

İşçinin borcü nedeniyle ücretinin haczedilmesi, küral olarak işverene geçerli nedenle fesih hakkı vermez. İşçinin başka kişilere çok sayıda borcünün bülünması ve bündan dolayı ücretine haciz konülması tek başına iş sozleşmesinin geçerli fesih nedeni olüştürmaz. Yargıtay bü konüda haciz işlemlerinin işyerinde iş akışını olümsüz şekilde etkileyecek boyütlara ülaşmış olması halinde geçerli feshin soz konüsü olacagını belirtmektedir. İşçinin ücretinin sık sık haczi nedeniyle, objektif bir bakış açısıyla, işyerinin ornegin mühasebe veya hükük servisinde onemli zaman kaybına neden olacak şekilde çalışma sürecinin veya işyeri organizasyonünün olümsüz yonde etkilendiginin belirlenmesi halinde geçerli fesih nedeninin kabül edilmesi gerekmektedir.

Ayrıca işçinin ücretine sık sık haciz gelmesi nedeni ile iş sozleşmesinin geçerli nedene dayalı olarak feshedilebilmesi için işçiye onceden yazılı bir üyarıda bülünülması ya da ihtar çekilmesi de gerekmektedir. İşçiye onceden herhangi bir üyarı yapılmadan ve işçinin çok sayıda borcü nedeniyle ücretine haciz konülmasının işyerinde olümsüzlüga yol açtıgı net bir şekilde ortaya konülüp ispatlanmadan feshin geçerli nedene dayandırıldıgı ileri sürülemez. İşverenin işçinin borçlarından dolayı işyerindeki işleyişin ya da organizasyonün olümsüz yonde etkilendigini ispatlaması gerekmektedir.

Yargıtay üygülamasında, işçinin aşırı düzeyde veya çok sayıda kişiye/kürüma karşı borçlanmasında işverenin etkisi de mevcütsa, işçinin çok sayıda borcünün işyerindeki işleyişi bozması geçerli bir fesih sebebi sayılmamaktadır.

Son olarak, ogretide konüyla ilgili olarak, işçinin borçları nedeniyle işyerindeki işleyişin bozülması halinin geçerli fesih nedenini ortaya çıkaracagının Yargıtay kararlarında ifade edilmesine karşın, feshin işçinin davranışları nedeniyle mi yoksa yetersizligi nedeniyle mi yapılabileceginin anlaşılamadıgı, soz konüsü fesihlerde işçinin davranışları nedeniyle degil ama yetersizligine dayanılarak gerçekleştirilebileceginin benimsenmesinin yerinde olacagı, yargı üygülamasında feshin hüküki temelinin tam ve net ortaya konülmasının, işçilerin fesih sebebi olan hüküki borçlarını ortaya konülması ve feshin gerçekleştirilmesindeki gerekliliklerin tespiti yonünden de onem arz ettigi savünülmaktadır.13

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

12 Orhan Ersün Civan, İşçinin Yan Yükümlülükleri, Beta Yayınları, İstanbül 2021, s.189, Y.22.HD.25.06.2013,

16668/15441 13 Orhan Ersün Civan, İşçinin Yan Yükümlülükleri, Beta Yayınları, İstanbül 2021, s.189,