Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla Kurulan Geçici İş İlişkisinde İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Önlemlerin Alınmasında Asıl ve Geçici İşverenin Yükümlülükleri

ÖZEL İSTİHDAM BÜROSU ARACILIĞIYLA KURULAN GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİNDE İŞ SAĞLIĞI VE

GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN ÖNLEMLERİN ALINMASINDA ASIL VE GEÇİCİ İŞVERENİN

YÜKÜMLÜLÜKLERİ

1. GİRİŞ

Günümüzde esnek çalışma modellerinin yaygınlık kazanması, iş gücü piyasasında geçici iş ilişkisi gibi yeni uygulamaların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Bu uygulamalardan Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla Kurulan Geçici İş İlişkilerinde işçinin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin önlemlerinin alınmasında hangi işverenin ne şekilde yükümlü olduğu önem arz etmektedir.

Bilindiği gibi 4857 sayılı İş Kanunun 7 nci maddesinde geçici iş ilişkisi düzenlenmiştir. 20 Mayıs 2016 tarihli 6715 sayılı Kanun ile İş Kanunu’nun söz konusu maddesinde geçici işverenin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yükümlülüğüne ilişkin düzenlemeler geliştirilmiştir. Bununla birlikte 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelikte de geçici işverenin yükümlülüklerine ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Bu kapsamda eşit davranma, bilgilendirme, eğitim, sağlık yönetimi ve iş kazasının bildirilmesine ilişkin yükümlülükler bulunmaktadır.

Bu yazımızda özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkilerinde asıl ve geçici işvereninin iş sağlığı ve güvenliğine yönelik önlem alma yükümlülüğü ele alınmaktadır.

2. ÖZEL İSTİHDAM BÜROSU ARACILIĞIYLA KURULAN GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ

Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulması 4857 sayılı İş Kanunun 7 nci maddesinde düzenlenmiştir. Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kurumunca izin verilen özel istihdam bürosunun bir işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yaparak bir işçisini geçici olarak başka bir işverene devri ile gerçekleşmektedir.

Özel İstihdam Bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi; •

4857 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin 5 inci fıkrası ile 74 üncü maddesinde belirtilen

hallerde, işçinin askerlik hizmeti hâlinde ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hallerde, •

Mevsimlik tarım işlerinde,

•

Ev hizmetlerinde,

•

İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde,

•

İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen

zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması halinde, •

İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını

gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması halinde, •

Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları halinde, kurulabilir.

•

Özel istihdam büroları aracılığı ile geçici iş ilişkisi kurulması, süreler vb. belli kurallara

bağlanmış, geçici iş ilişkisindeki işverenin özel istihdam bürosu olduğu Kanun’da özellikle belirtilmiştir.

3. ASIL VE GEÇİCİ İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik yayınlanmıştır. Bu Yönetmeliğin amacının geçici veya belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışanların sağlık ve güvenlikleri bakımından işyerindeki diğer çalışanlarla eşit düzeyde korunmalarının sağlanması ile eğitim ve bilgilendirme yükümlülükleri de düzenlenmiştir. Bununla birlikte asıl ve geçici işverenlerin, çalışanın iş kazası ve meslek hastalığına maruz kalması durumunda Sosyal Güvenlik Kurumu ve ilgili mercilere bildirim yükümlülüklerine ilişkin düzenlemeye de İş Kanunu’nun 7 nci maddesinde yer vermiştir.

A. Eşit Davranma Yükümlülüğü Geçici veya Belirli Sureli İşlerde İş Saglıgı ve Guvenligi Hakkında Yonetmeligin 5 inci maddesinde, “işveren … geçici süreli iş ilişkilerinde, özellikle kişisel koruyucu donanımlara erişim dâhil olmak üzere işyerinde çalışanların sağlık ve güvenliklerinin korunmasını içeren çalışma koşulları bakımından farklı uygulamalarda bulunamaz”. Buna gore işverenin işyerinde aldıgı iş saglıgı ve guvenligi onlemleri bakımından geçici işçi ile kendi işçisi arasında ayrım yapması mumkun degildir. Zira geçici işçi artık geçici işverenin iş organizasyonuna dahil olmaktadır. Bu nedenle kısa sureli bir ilişki olması gerekçesiyle işveren bu yukumluluklerini ihmal edemez.1 İşverenin bu yukumlulugune aykırı davranması aynı zamanda eşit davranma borcunun ihlali olarak da degerlendirilmelidir.2

1 YBHD • Yıl 2 • Sayı 2017/2, s.127–158 “Geçici İş İlişkisinde İşverenin İş Saglıgı ve Guvenligi Önlemleri Alma

Yukumlulugu” Arş. Gor. Canan ERDÖGAN Özdemir, s.398.

2 YBHD • Yıl 2 • Sayı 2017/2, s.127–158 “Geçici İş İlişkisinde İşverenin İş Saglıgı ve Guvenligi Önlemleri Alma Yukumlulugu” Arş. Gor. Canan ERDÖGAN İren, s.288-289; Özdemir, s.398-399.

B. Bilgilendirme Yükümlülüğü 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanununun “Çalışanların Bilgilendirilmesi” başlıklı 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrasının b bendinde, “İşverenin başka işyerlerinden çalışmak uzere kendi işyerine gelen çalışanların 1 inci fıkrada belirtilen bilgileri almalarını saglamak uzere, soz konusu çalışanların işverenlerine gerekli bilgileri verir.”, hukmu ongorulmuştur. Burada geçici işçinin bilgilendirilmesi konusundaki muhatabını asıl işveren olarak belirlemiştir3.

Geçici veya Belirli Sureli İşlerde İş Saglıgı ve Guvenligi Hakkında Yonetmeligin 6 ncı maddesinde de çalışanların bilgilendirilmesi hakkında duzenlemeye yer verilmiştir. Madde de İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 16 ncı maddesi saklı tutulmuş ve işçilerin işe başlamadan once yapacakları işlerin ne oldugu ve bu işle ilgili karşılaşacakları risklerin neler oldugu konusunda gerekli bilgilerin verilmesi gerektigi duzenlenmiştir. Özellikle yapılacak işin gerektirdigi mesleki bilgi, yetenek, tecrube ve gerekli saglık gozetiminin neler oldugu konusunda bilgi verilmesini saglamalılardır. Ayrıca iş nedeniyle ortaya çıkabilecek ilave ozel riskler açıkça belirtilmelidir4.

Ayrıca Yonetmeligin “Geçici İş İlişkisinde Bilgilendirme” başlıgını taşıyan 10 uncu maddesinde 6 ncı madde ile ayrı bir duzenlemeye yer verilmiştir. Buna gore de geçici iş ilişkisi ile çalıştırılacaklarla ilgili olarak geçici işveren asıl işverene, 6331 sayılı Kanunun m.16/1 de belirtilen hususlar ile yapılacak işin gerektirdigi mesleki bilgi, yetenek ve işin ozellikleri hakkında gerekli bilgiyi verir. Bu bilgilerin sozleşmede yer almasını saglar. Asıl işveren de aldıgı bu bilgileri geçici iş ilişkisi ile çalıştırılacak kişilere verir. Yonetmeligin bu maddesine gore de yine çalışana bilgi vermesi gerekenin asıl işveren oldugu duzenlenmiştir.

Bunun gibi, İş Saglıgı ve Guvenligi Hizmetleri Yonetmeliginin 6/1-c bendinde, “Çalışanların saglık ve guvenligini etkiledigi bilinen veya etkilemesi muhtemel konular hakkında; gorevlendirdigi kişi veya hizmet aldıgı ÖSGB’yi, başka işyerlerinden çalışmak uzere kendi işyerine gelen çalışanları ve bunların işverenlerini bilgilendirir.” denmiştir.

Soz konusu mevzuat hukumlerinden anlaşılacagı uzere geçici işçilerin iş saglıgı ve guvenligi risklerine karşı bilgilendirilmesi hususunda geçici işverenler ve asıl işverenler farklı sorumluluklar

3 YBHD • Yıl 2 • Sayı 2017/2, s.127–158 “Geçici İş İlişkisinde İşverenin İş Saglıgı ve Guvenligi Önlemleri Alma

Yukumlulugu” Arş. Gor. Canan ERDÖGAN 4 YBHD • Yıl 2 • Sayı 2017/2, s.127–158 “Geçici İş İlişkisinde İşverenin İş Saglıgı ve Guvenligi Önlemleri Alma Yukumlulugu” Arş. Gor. Canan ERDÖGAN

yuklenmiştir. Geçici işverenin bilgilendirme yukumlulugu asıl işverene karşı duzenlenmiş, işçinin bilgilendirilmesi de asıl işverene yuklenmiştir.

Ayrıca Geçici işveren, işyerinde geçici iş ilişkisi kapsamında çalışan işçilerin istihdam durumuna ilişkin bilgileri varsa işyeri sendika temsilcisini bildirmekle yukumlu kılınmıştır. (İş Kanunu m.7/9 e) C. Eğitim Yükümlülüğü 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanununun 17 nci maddesinin 6 ncı fıkrasındaki duzenlemeye gore, geçici iş ilişkisi kurulan işveren, iş saglıgı ve guvenligi risklerine karşı çalışana gerekli egitimin verilmesini saglamakla yukumludur.

Ayrıca Kanunun aynı maddesinin 5 inci fıkrasında tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde; yapılacak işlerde karşılaşılacak saglık ve guvenlik riskleri ile ilgili yeterli bilgi ve talimatları içeren egitimin alındıgına dair belge olmaksızın, başka işyerlerinden çalışmak uzere gelen çalışanlar işe başlatılamaz. Buna aykırı davranılması durumunda aynı Kanunun 26 ncı maddesinde idari para cezası ongorulmuştur.

Geçici veya Belirli Sureli İşlerde İş Saglıgı ve Guvenligi Hakkında Yonetmeligin 7 nci maddesinde ise, geçici işverenin, geçici sureli iş sozleşmeleri ile istihdam edecegi çalışanların bilgi ve tecrubelerini de dikkate alarak, yapacakları işin niteligine uygun yeterli egitim almalarını saglaması gerekecegi ayrıca benzer duzenlemeye Çalışanların İş Saglıgı ve Guvenligi Egitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yonetmelikte de işveren, geçici iş ilişkisi kurulan diger işverene 6331 sayılı Kanun’nun 16 ncı maddesinin 1 inci fıkrasında belirtilen hususlar ile ilgili bilgi verir; geçici iş ilişkisi kurulan işveren bu konular hakkında çalışanlarına gerekli egitimin verilmesini saglamakla yukumludur. Buna gore geçici işveren Kanundaki hususlar hakkında hem diger işvereni bilgilendirecek hem de geçici işveren işçinin egitim almasını saglayacaktır.

D. Sağlık Gözetimi 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanununun 15 inci maddesine gore işverenin belirli donemlerde çalışanını saglık gozetiminden geçirmesi ve muayene etmesi gerekir. Burada sadece “çalışan” kavramı kullanılmış ve başka işyerinden gelen çalışanlara ilişkin bir ifadeye yer verilmemiştir. Geçici veya Belirli Sureli İşlerde İş Saglıgı ve Guvenligi Hakkında Yonetmelik ile, saglık ve guvenlik yonunden ozel saglık gozetimi gerektiren işlerde; işveren, geçici sureli iş sozleşmeleri ile istihdam edecegi çalışanların, işin gerektirdigi ozel saglık gozetimine tabi tutulmalarını saglar denilerek boşluk doldurulmuştur. Ayrıca belirtilen ozel saglık gozetimi, işten kaynaklanan gereklilik devam ettigi surece, çalışanın sozleşme suresinin sona ermesinden sonra da surdurulecegi vurgulanmıştır.

Yonetmelikteki duzenlemede asıl işveren ile geçici işverenlerin yukumlulukleri ayrı ayrı duzenlenmemiş sadece geçici işverene ilişkin bir yukumluluk belirtilmiştir. Asıl işverenin Kanunun 15 inci maddesi uyarınca da sorumlu oldugunu tekrar vurgulamak gerekmektedir. Ayrıca Yonetmelikte iş saglıgı ve guvenligi hizmetleri açısından da bir duzenlemeye yer verilmiştir. Bilindigi gibi, 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 6 ncı maddesi uyarınca işveren, işyerinde iş saglıgı ve guvenligi hizmetlerinin yurutulmesi amacıyla iş guvenligi uzmanı ya da işyeri hekimi gibi iş saglıgı ve guvenligi personeli gorevlendirmektedir. Geçici iş ilişkisi kurulması durumunda da geçici işveren soz konusu personelleri geçici işçiler hakkında bilgilendirmek zorundadır ve bu personeller boylece bu işçilerin de diger çalışanlarla birlikte saglık ve guvenliklerinin saglanması için gerekli çalışmaları yapmaları gerekmektedir. (Geçici veya Belirli Sureli İşlerde İş Saglıgı ve Guvenligi Hakkında Yonetmeligin madde 9)

E. İş Kazası ve Meslek Hastalığının Sosyal Güvenlik Kurumu ve İlgili Mercilere Bildirimi İş Kanunu’nun 7 nci maddesinin 9/c fıkrasına gore geçici işçi çalıştıran işveren, geçici işçinin iş kazası ve meslek hastalıgı hallerini ozel istihdam burosuna derhal, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanununun 13 uncu ve 14 uncu maddelerine gore ilgili mercilere bildirmekle yukumlu kılınmıştır.

Bu hukum çerçevesinde Geçici işveren, Özel İstihdam Burosu ve ilgili mercilere (Yetkili kolluk kuvvetlerine) derhal; Özel İstihdam Burosu da işçinin iş kazası veya meslek hastalıgına maruz kaldıgını ogrendigi tarihten itibaren 3 iş gunu içinde Sosyal Guvenlik Kurumuna durumuna bildirmekle yukumludur.

4. SONUÇ

Bilindigi gibi 4857 sayılı İş Kanunun 7 nci maddesinde geçici iş ilişkisi duzenlenmektedir. 20 Mayıs 2016 tarihli 6715 sayılı Kanun ile İş Kanunu’nun soz konusu maddesinde geçici işverenin iş saglıgı ve guvenligi ile ilgili yukumlulugune ilişkin duzenlemeler geliştirilmiştir. Bununla birlikte 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu ile Geçici veya Belirli Sureli İşlerde İş Saglıgı ve Guvenligi Hakkında Yonetmelikte de geçici işverenin yukumluluklerine ilişkin hukumlere yer verilmiştir. Ayrıca, 2016/1 sayılı Özel İstihdam Buroları Genelgesi’nin Çeşitli ve Son Hukumler başlıklı 7.1. nci maddesinin 13 uncu fıkrasına gore, Geçici işçi çalıştıran işveren, 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanununun 17 nci maddesinin altıncı fıkrasında ongorulen egitimleri vermekle ve iş saglıgı ve guvenligi açısından gereken tedbirleri almakla yukumludur.

Bu kapsamda işverenlerin eşit davranma borcu bulunmak ile birlikte geçici işverenin asıl işverene karşı bilgilendirme yukumlulugu bulunmakta olup geçici işçiye karşı bilgilendirme yukumlulugu ise asıl işverene ait olmaktadır.

Ayrıca, geçici iş ilişkisi kurulan işveren, iş saglıgı ve guvenligi risklerine karşı çalışana gerekli egitimin verilmesi, saglık gozetiminin saglanması ve iş kazasının bildirilmesine ilişkin yukumlulukleri bulunmaktadır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ