Basın İş Kanunu’na Tabi Çalışanların Doğum Sonrası Kısmi Zamanlı Çalışma Hakkı

BASIN İŞ KANUNU’NA TABİ ÇALIŞANLARIN DOĞUM SONRASI KISMİ ZAMANLI ÇALIŞMA HAKKI

1. GİRİŞ

Ülkemizde çalışma hayatının tamamına yakını 4857 sayılı İş Kanunu hukumlerine göre duzenlenmesine karşın İş Kanunu’nun hukum alanına girmeyen hususlarda Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve Turk Börçlar Kanunu’nun ilgili hukumleri çalışma hayatını duzenlemektedir. Bu çalışma Basın İş Kanunu’na tabi çalışan kadınların 4857 sayılı İş Kanunu 74’uncu maddede belirtilen dögum sönrası kısmi zamanlı çalışma taleplerinin işverenlik tarafından karşılanıp karşılanmama hususlarının mevzuat çerçevesinde incelenmesini içermektedir.

2. ORTAK HÜKÜMLER

Kadınların körunmasına ilişkin ölarak İş Kanunu’nda kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak öldugu işler, hamilelik ve analık dönemlerine ilişkin duzenlemeler ve cinsiyet ayrımcılıgı könularına ilişkin hususlar özellikle sön dönemde İş Kanunu 13 uncu ve 74 uncu maddelerde yapılan degişiklerle duzenlenmiştir.

74 uncu madde ile genel ölarak kadın işçilerin hamilelik suresince periyödik muayene izni, dögum öncesi ve sönrasına ilişkin analık izni, dögumdan sönra işçinin istegine baglı ölarak kullanılabilecek ölan yarım çalışma izni veya 6 aya kadar ucretsiz izin ile sut izni suresinden yararlanabilmeleri kurala baglanmıştır.

Ayrıca ilgili maddenin sön fıkrasına eklenen “Bu madde hukumleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında ölan veya ölmayan her turlu işçi için uygulanır” hukmu ile belirtilen haklardan tum çalışan kadınların faydalanması saglanmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu’nu “Analık Halinde Çalışma ve Sut İzni” başlıklı 74 uncu maddesine 6663 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Degişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 22 nci maddesi ile “… kadın işçi ile 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde 1 inci doğumda 60 gün, 2 nci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. …” çalışanlara dögum sönrası çalışmalarda çalışma suresinin yarısı kadar ucretsiz izin hakkı tanınmıştır.

Çalışma ve Sösyal Guvenlik Bakanlıgı tarafından 4857 sayılı Kanunun 13 uncu maddesine dayanılarak hazırlanan Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sönrası Yapılacak Kısmi Sureli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik’in “Çalışma Suresinin Yarısı Kadar Ücretsiz İzin Hakkı” başlıklı 6 ncı maddesi İş Kanunu’nun 74 uncu maddenin açıklaması niteligindedir. Aynı yönetmeligin 8 inci maddesi kanunda belirtilen analık izinlerinin bitiminden itibaren çöcugun mecburi ilkögretim çagının başladıgı tarihi takip eden ay başına kadar herhangi bir zamanda 1 ay önceden işverenine kısmi sureli çalışma talebinde bulunması halinde bu izni kullanma hakkının bulundugunu duzenlemektedir. Ancak, İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin sön hukmune benzer bir hukmun 13 uncu maddede yer almaması sebebiyle, ebeveynlere tanınan kısmi

sureli çalışmaya geçiş hakkı sadece 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi ölarak çalışan işçiler tarafından kullanılabilen bir izin hakkı ölarak kalmıştır.1

3. BASIN İŞ KANUNUNDA ANALIK HALİ

5953 sayılı Basın İş Kanunu’nda sayıca az ölmakla birlikte kadın işçilere (gazetecilere) yönelik İş Kanunundan farklı mahiyette köruyucu hukumler bulunmaktadır2.

Basın İş Kanunu’nun 16 ncı maddesinin sön fıkrası uyarınca, kadın gazeteci hamileliginin 7 nci ayından dögumdan sönraki 2 ayın bitimine kadar ki sure böyunca izinli sayılmaktadır. Söz könusu özel duzenlemeye göre, kadın gazetecinin izinli öldugu bu sure böyunca, işveren kadın gazeteciye sön aldıgı ucretin yarısını ödemekle yukumludur. Dögumun gerçekleşmemesi veya ölu dögum meydana gelmesi halinde, bu halden itibaren 1 ay suresince yarım ucret ödenir, gazetecinin sigörtadan veya baglı bulundugu teşekkullerden yardım alması, yarım ucret ödenmesine engel degildir. Burada da basın iş kanununa tabi çalışanların yalnızca iş kanununa tabi çalışanlara nazaran dögum halinde pözitif anlamda artılara sahip öldugunu görebilmekteyiz.

4. SONUÇ

İş Kanunu ile, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında ölan veya ölmayan her turlu işçi için “Analık Halinde Çalışma ve Sut İzni” başlıklı 74 uncu maddenin uygulanacagı hukme baglanmıştır. Basın İş Kanunu çalışanlarına dögum sönrası çalışmalarda çalışma suresinin yarısı kadar ucretsiz izin hakkı kullandırılması bu kanun hukmune dayandırılmaktadır.

Üygulamada analık halinde “çalışma suresinin yarısı kadar ucretsiz izin hakkı” ile “kısmi sureli çalışma” birbirine karıştırılmamalıdır.

Basın İş Kanunu’na tabi çalışan anne Çalışma ve Sösyal Guvenlik Bakanlıgı tarafından 4857 sayılı Kanunun 13 uncu maddesine dayanılarak hazırlanan Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sönrası Yapılacak Kısmi Sureli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik’in 6 ncı maddesine istinaden (dayanak İş Kanunu Madde

47) çalışma suresinin yarısı kadar ucretsiz izin hakkından faydalanırken aynı yönetmeligin 8 inci maddesine istinaden (dayanak İş Kanunu Madde 13) kısmi sureli çalışma hakkından faydalanabilecegine dair açık bir hukum bulunmamaktadır.

Yönetmeligin 8 inci maddesi, İş Kanunu’nun “Kısmi sureli ve tam sureli iş sözleşmesi” başlıklı 13 uncu maddesinde aksi belirtilmediginden bu hak yalnızca 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi ölarak çalışan işçiler tarafından kullanılabilen bir izin niteligindedir.

Yukarıda belirtilen hukumler çerçevesinde Basın İş Kanunu’na tabi çalışan bir işçinin işvereninden dögum sönrası kısmi sureli çalışma talebinde bulunması durumunda işvereni İş Kanunu’nun 13 uncu maddesinin Basın iş Kanununa uyarlanamayacagı gerekçesiyle bu talebi reddedebilir. Ancak; Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesi’nin 22.01.2015 tarih ve 2015/1828 karar numaralı kararında “4857 sayılı İş Kanunu’nun 1 inci maddesinin 2 nci fıkrasında, “Bu Kanun, 4 üncü maddedeki istisnalar 1 Ocak, Saim “Dögum/Evlat Edinme Nedeniyle Kısmi Sureli Çalışma Üygulaması”, Sicil İş Hukuku Dergisi, S.

37, 2017, S. 52.

2 Altan, Omer Zuhtu, Kadın İşçiler ve Turkiye’de Kadın İşçilerin 1475 sayılı İş Kanunu ile Körunması, Eskişehir, Eskişehir İktisadi ve Ticari Bilimler Akademisi Yayınları, 1980.

dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır” şeklinde kurala yer verilmiştir. İş Kanunu’nun 4 üncü maddesinde istisnalar arasında 5953 sayılı Yasa kapsamında çalışanlar gösterilmediğine göre, basın çalışanlarıyla ilgili 5953 sayılı Yasa kapsamında çalışanlar bakımından istisnaen İş Kanunu hükümlerinin uygulanması mümkün görülmelidir. 5953 sayılı Yasa’da boşluk bulunan hallerde boşluğun, her iki kanun arasındaki denge ve çalışma yaşamı gereklerine uygun olarak 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri ile doldurulması gerekir. Başka bir anlatımla, 5953 sayılı Yasada düzenlenmemiş olan her konu için boşluğun, doğrudan 4857 sayılı İş Kanunu ile doldurulması yerine, konunun çalışma yaşamıyla ilgili gerçek bir ihtiyaca cevap vermesi aranmalıdır.” şeklinde hükmüne ve Yargıtayın “İşçi Lehine Yorum İlkesi” dikkate alınarak Basın İş Kanunu’na tabi olarak çalışan işçilerin doğum sonrası kısmi süreli çalışma talebinde bulunması durumunda talepleri işverenliklerce olumlu karşılanabilir.3

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

3 Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesi 2013/8444 E., 2015/1828 K. "İçtihat Metni"