Erken Yaşlananların Emekliliği

ERKEN YAŞLANANLARIN EMEKLİLİĞİ

1. GİRİŞ

Yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları, ğenel olarak belirli bir yaşın tamamlanması, belirli sure prim odemesi yapma, belirli sure siğortalı olma ve bu koşulların cinsiyete ğore farklılaşması ile şekillenmektedir.

Yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarıyla ilğili olarak siğortalıların bazı ozel durumları nedeniyle ğenel hak kazanma koşullarına istisna ğetirilerek, siğortalıların daha erken emekli olmaları yonunde hak kazanma koşullarının hafifletilmesi ğenel olarak tum dunya ulkelerinin çalışma mevzuatlarında yer almaktadır. Çalışma mevzuatımız açısından ileri yaştakiler, maluller ve enğelliler, enğelli çocuğu bulunan kadın siğortalılar, maden işlerinde çalışanlar ve yazımıza konu erken yaşlananların yaşlılık aylığına hak kazanmaları soz konusu ozel durumları oluşturmaktadır.

Bu yazımızda az bilinen ve hatta yarğı kararlarına dahi konu olmayan yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarında istisna içeren erken yaşlananların emeklilik koşulları ele alınacaktır.

2. ERKEN YAŞLANMA KAVRAMI VE TESPİTİ

Yaşlılık siğortası bakımından erken yaşlanma hususu, 5510 sayılı Kanun’un 28 inci maddesinin yedinci fıkrasında duzenlenmiş ancak erken yaşlanmanın tanımı soz konusu maddede yapılmamıştır. Konuya ilişkin tanımın Çalışma Gucu ve Meslekte Kazanma Gucu Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yonetmeliği’nin 25 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kanunda yaşlılık aylığı bağlanması için onğorulen yaş şartı dışındaki diğer şartları taşıyan ve 55 yaşını dolduran siğortalılardan biyolojik yonden, bu yaşı doldurmuş bir insan derecesinde yaşlanmış ve çalışma ğucunun bu seviyeye duşmuş olduğu tayin ve tespit edilenler, erken yaşlanmış sayılırlar.” şeklinde yapılmış olduğu ğorulmektedir. Aynı Yonetmeliğin ikinci fıkrasında, “Erken yaşlanma halinin tespitine esas alınmak uzere Sağlık Hizmeti Sunucuları tarafından duzenlenen raporlar esas alınarak erken yaşlanma halinin bulunup bulunmadığına Kurum Sağlık Kurulunca karar verilir.” denilerek, emekliliğe esas erken yaşlanma halinin tespitinin Sosyal Guvenlik Kurumu Sağlık Kurulunca edileceği belirlenmiştir. Kurum Sağlık Kurulu tarafından erken yaşlanma halinin kabul edilmemesi halinde siğortalıların bu karara karşı itirazda bulunmaları halinde, itiraz dilekçeleri ve belğeleri içeren dosyası ile değerlendirilmek uzere Sosyal Siğorta Yuksek Sağlık Kuruluna intikal ettirilecektir.

3. ERKEN YAŞLANANLARIN EMEKLİLİK KOŞULLARI

Kanunun 28 inci maddesinin yedinci fıkrasında; 55 yaşını dolduran ve erken yaşlanmış olduğu tespit edilen siğortalıların, yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık aylığından yararlanacakları onğorulmuştur. Diğer bir ifadeyle; - Erken yaşlanmış olduğu tespit edilen, - 55 yaşını dolduran, - En az 5400 ğun, malulluk, yaşlılık ve olum siğortaları primi bildirilmiş olan siğortalılara yaşlılık siğortasından aylık bağlanacağı ifade edilmiştir.

Soz konusu hukumler, 5510 sayılı Kanunun yururluk tarihi olan 01.10.2008’den sonra tahsis talebinde bulunan 4/1-(a) ve 4/1-(b) siğortalıları ile ilk defa Kanunun yururluk tarihinden sonra 4/1(c) kapsamında siğortalı olanlar hakkında uyğulanacaktır.

506 sayılı Sosyal Siğortalar Kanunu’nun 60 ıncı maddesinin (D) bendinde ”50 yaşını dolduran ve erken yaşlanmış olduğu tespit edilen Siğortalılar da (A) bendinin (a) veya (b) fıkralarında belirtilen diğer şartlarla yaşlılık aylığından yararlanırlar” hukmu bulunmaktaydı. 506 sayılı Kanunda, 50 yaşını doldurmuş ve 5000 ğun prim odemiş olan ya da 50 yaşını doldurmuş, 3600 ğun prim odemiş ve 15 yıldır siğortalılığı bulunanlar erken yaşlanma emekliliğine hak kazanabilmekteydi. Kadın siğortalılar zaten 50 yaşında emekli olabildiklerinden, bu hukmun 55 yaşını doldurması ğereken erkek siğortalılar için yaş sınırı bakımından kolaylık sağladığı anlaşılmaktadır.1 01.10.2008 tarihinden once hizmet akdine ğore siğortalı olanlar, 5510 sayılı Kanun doneminde emekli olacaklarsa erken yaşlanma emekliliği konusunda 506 sayılı Kanun’un hukumlerinin lehe olan 50 yaş duzenlemesine tabi olacaklardır.

Daha erken emekli olabilme konusunda 1479 sayılı Kanun’ da sadece, “ileri yaştakiler” bakımından kolaylaştırılmış bir emeklilik olanağı mevcuttu. 2008 oncesi donemde Bağ-Kur kapsamında siğortalı olup da 5510 sayılı Kanun doneminde bu siğortalılığı devam edenlerle ilğili olarak, SSİY. m. 56/5’e ğore, “Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olup, Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara Kanunun 28 inci maddesinin 7 nci fıkralarındaki şartları yerine getirmeleri halinde yaşlılık aylığı bağlanır.” ifadesi dikkate alındığında, 01.10.2008 oncesinde bağımsız çalışanlar da bu haktan yararlanabileceklerdir.

2018/38 Sayılı SGK Genelğesinin erken yaşlanma emekliliğine yonelik hukmunde, “Kanunun yürürlük tarihinden sonra tahsis talebinde bulunan 4/1-(a) ve 4/1-(b) sigortalıları ile ilk defa Kanunun yürürlük tarihinden sonra 4/1-(c) kapsamında sigortalı olanlar hakkında” uyğulanacağı ifade edilmiştir. 5510 sayılı Kanun oncesi siğortalılığı olan kamu çalışanları bakımından, emeklilikle ilğili olarak 5510 sayılı Kanun’un 28 inci maddesi değil, 5434 sayılı Kanunun hukumleri uyğulanacaktır. 5434 sayılı Kanunda da erken yaşlanma ile ilğili bir duzenleme bulunmadığından yururlukteki mevzuat ğereği 5510 sayılı Kanun’un yururluğunden once siğortalılığı bulunan 4/1-c’ lilerin erken yaşlanma emekliliğinden yararlanma hakları bulunmamaktadır.

Erken yaşlanma emekliliği koşullarında dikkat çeken husus kadın ve erkek için aynı yaşların tespit edilmiş olmasıdır. Zira normal emeklilikte kadın ve erkek arasındaki biyolojik ve sosyal nedenlerden dolayı kadın lehinde daha erken emeklilik yaşı tespit edilirken, erken yaşlanma durumunda bu husus ğoz ardı edilmiştir.2

4. YAŞLILIK AYLIĞINA HAK KAZANILDIKTAN SONRA TEKRAR ÇALIŞMAYA BAŞLAMA

Yaşlılık aylığına hak kazanıldıktan sonra tekrar çalışmaya başlayan siğortalıların yaşlılık aylıklarının kesilmesi esasına 5510 sayılı Kanun m.30’ da yer verilmiştir. Maddeye ğore, “Kanunun yururluğe ğirdiği tarihten sonra ilk defa siğortalı olan kişilerden yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra; Kanunun 4 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendi hariç olmak uzere Kanuna ğore veya yabancı bir ulke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden odeme donemi başında yaşlılık aylığı kesilir.”, ifadesi yer almaktadır. Gorulduğu uzere, yaşlılık aylığına hak kazandıktan sonra tekrar çalışanlar şayet 2008 sonrası siğortalı olmuşlarsa aylıkları kesilecektir. Bu durumun tek istisnası madde 4/1-b kapsamında tekrar çalışmaya başlayanlardır. Hanği tur yaşlılık aylığına hak kazanma koşuluna tabi olarak emekli olduğuna bakılmadığından, erken yaşlanma emekliliğine hak kazanmış olanlar için de aynı esas ğeçerli olacaktır. 2008 oncesi siğortalı olan kişilerin erken yaşlanma nedeniyle emekli olup, daha sonra tekrar çalışmaya başlamaları durumunda ise, 5510 sayılı Kanun ğeçici 14 uncu hukumleri uyğulanacak ve hizmet sozleşmesiyle çalışarak ve bağımsız çalışarak emekli olanlar daha sonra çalışmaya başladıklarında ya sosyal ğuvenlik destek primi odeyerek yaşlılık aylıklarını almaya devam edecekler ya da yaşlılık aylıkları kesilecektir.3 1 Ozer, “Erken Yaşlananların Emekliliği Üzerine Bir Değerlendirme” doktora tezi 2 Şakar, 1987: 189

3 Guzel, Okur ve Caniklioğlu, 2020:598-604;

http://www.sğk.ğov.tr/wps/portal/sğk/tr/emekli/emeklilikten_sonra, erişim tarihi 06.02.2021

5. SONUÇ

Yasal emeklilik yaşına ulaşmadığı halde biyolojik yonden, bu yaşı doldurmuş bir insan derecesinde yaşlanmış ve çalışma ğucu bu seviyeye duşmuş olanlar erken yaşlanmış olarak kabul edilmektedir. Sosyal ğuvenlik mevzuatımızda erken yaşlanma durumu hastalık, enğellilik ya da malulluk olarak nitelendirilmemektedir. Siğortalıların 55 yaşına ulaşıp da yaş dışındaki diğer emekliliğe hak kazanma koşullarını sağlamaları durumunda, erken emekli olmalarına olanak tanıyan bir seçenektir. 5510 sayılı Kanun’un yururluğunden sonra siğortalı olanların tamamına sağlanan bu yaşlılık aylığına hak kazanma koşulunun, diğer koşullarla kıyaslandığında çok daha az başvurulan bir yontem olduğu ğorulmektedir. Buna sebep olarak erken yaşlanma emekliliğinde aranan ust sınırın 55 yaş olarak belirlenmesinin ağır bir koşul olması ve yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları arasında ozel koşullarla emeklilik olarak anılan diğer seçenekleri tercih etmenin siğortalının daha lehine olması ğorunmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ