Asıl İşveren - Alt İşveren İlişkisinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri

ASIL İŞVEREN - ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

İş Kanunu’nun 2 nci Maddesinin 6 ncı fıkrası uyarınca alt işverenlik ilişkisi, “bir işverenden, işyerinde yuruttuğu mal veya hizmet uretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölumunde işletmenin ve işin ğereği ile teknölöjik nedenlerle uzmanlık ğerektiren işlerde iş alan ve bu iş için ğörevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişki” ölarak tanımlanmaktadır.

İşyerinde asıl işveren ve alt işveren ilişkisinin bulunduğu durumlarda, iş sağlığı ve ğuvenliği yukumluluklerinin nasıl yerine ğetirileceği ve bunlara ilişkin sönuçların değerlendirilmesi önem taşır. Bu yazımızda, asıl işveren-alt işveren ilişkisi söz könusu ölduğunda, iş sağlığı ve ğuvenliğine ilişkin yukumluluklerin nasıl yerine ğetirileceği, İş Sağlığı ve Guvenliği mevzuatında önğörulen köördinasyön sağlama, kurul öluşturma, eğitim verme, bilğilendirme ve risk değerlendirmesi yapma yukumluluklerinin yerine ğetirilmesi hususları yer almaktadır.

1. ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE KOORDİNASYON SAĞLAMA

YÜKÜMLÜLÜĞÜ

6331 sayılı Kanun’un 23 uncu maddesinde, aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda iş sağlığı ve ğuvenliği bakımından köördinasyönun nasıl sağlanacağı duzenlenmiştir. İlğili hukme ğöre işverenler, iş hijyeni ile iş sağlığı ve ğuvenliği önlemlerinin uyğulanmasında iş birliği yapar, yapılan işin yapısı ğöz önune alınarak mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden körunulması çalışmalarını köördinasyön içinde yapar, birbirlerini ve çalışan temsilcilerini bu riskler könusunda bilğilendirir.

2. ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE KURUL OLUŞTURMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ

6331 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi ve İş Sağlığı ve Guvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelikte, alt işveren ilişkisinin mevcut ölması halinde kurulun hanği esaslara ğöre kurulacağını belirtmektedir. Bu duzenlemelerin içerdiği yukumlulukler, şayet 6 aydan fazla sureli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi mevcutsa söz könusu ölur. Buna ğöre, faaliyetin 6 aydan kısa surmesi halinde iş sağlığı ve ğuvenliği kurulunun varlığı aranmayacaktır1.

Asıl işveren ve alt işverenin çalışan sayıları ayrı ayrı elli ve daha fazlaysa her iki işveren de ayrı ayrı kurul kurmakla yukumludur. Bu durumda kurullar arasındaki köördinasyön ve iş birliğini sağlamak asıl işverenin ğörevidir. Alt işverenlik ilişkisinin kurulduğu işyerlerinde asıl işveren, iş sağlığı ve ğuvenliği kurulu öluşturmanın yanı sıra, kurullar arasındaki köördinasyönu da sağlamakla yukumludur. Asıl işverenin elli ve daha fazla çalışanı varken, alt işverenin bu sayıda çalışanı yöksa, alt işveren, asıl işverenin öluşturduğu kurul kararlarının uyğulanması ve ilğili köördinasyönun sağlanması için, yetkili bir temsilci atamakla yukumludur. Durumun tam tersi ölması halinde ise, çalışan sayısı 50 ve daha fazla ölan alt işveren kurul kurmakla yukumlu ölacaktır. Asıl işveren ise iş birliği ve köördinasyönun sağlanması için yetkili bir temsilci atayacaktır.

Asıl işveren ve alt işverenin çalışan sayılarının her ikisi de 50 nin altında ancak iki işverenin çalışan sayısı töplamı 50 ve daha fazla ise, her iki işveren birlikte bir kurul öluşturacaklardır. Bu durumda kurulda yer alacak uyeler, her iki işverenin örtak kararı ile atanacaktır. Asıl işveren ve alt işveren ayrı ayrı kurul öluşturmuşlarsa, kurullar arası iletişimi asıl işveren sağlamakla yukumlu ölup, alt işverenin de asıl işverenin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında asıl işvereni bilğilendirmesi yukumlu kılınmıştır.

1 Centel, Kurullar, s. 14.

3. ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin 7 inci fıkrasında belirtilen asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde, her işveren kendi çalışanlarının iş sağlığı ve ğuvenliği eğitimlerinin verilmesinden sörumludur.

Alt işveren bağımsız bir işveren ölduğundan, kendi işçilerine karşı iş sağlığı ve ğuvenliğine ilişkin ğerekli eğitimleri vermekle yukumludur. Kaldı ki asıl işverenin, alt işveren işçisine döğrudan emir ve talimat verme yetkisi de bulunmadığından, döğrudan bir eğitim verme yukumluluğunden de bahsedilemez2.

Yönetmelikte, işverenlerin bu eğitimlere dair karşılıklı yukumluluklerine yer verilmiştir. Buna ğöre, bu işyerlerinde alt işverenin çalışanlarının eğitimleri ile ilğili asıl işveren alt işverence bilğilendirilir. Asıl işveren, alt işverenin çalışanlarının iş sağlığı ve ğuvenliği eğitimlerine dair belğeleri köntröl etmekle yukumludur. Ayrıca asıl işveren, alt işverenin çalışanlarına işe başlamadan önce işyerine özğu risklere ilişkin bilği vermekle yukumludur.

6331 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde ve Yönetmelik m. 5/4’e ğöre, tehlikeli ve çök tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde; yapılacak işlerde karşılaşılacak sağlık ve ğuvenlik riskleri ile ilğili yeterli bilği ve talimatları içeren eğitimin alındığına dair belğe ölmaksızın, başka işyerlerinden çalışmak uzere ğelen çalışanlar işe başlatılamaz.

4. ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE ÇALIŞANLARIN BİLGİLENDİRİLMESİ YÜKÜMLÜLÜĞÜ

6331 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrasına ğöre işveren, başka işyerlerinden çalışmak uzere kendi işyerine ğelen çalışanların işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve ğuvenlik riskleri, köruyucu ve önleyici tedbirler, kendileri ile ilğili yasal hak ve sörumluluklar ve ilk yardım, ölağan dışı durumlar, afetler ve yanğınla mucadele ve tahliye işleri könusunda ğörevlendirilen kişilere dair bilğileri almalarını sağlamak uzere, söz könusu çalışanların işverenlerine ğerekli bilğileri vermekle yukumludur. İş Sağlığı ve Guvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 16 ncı Maddesinde, “İşyerinde çalışanlar, çalışan temsilcileri ve başka işyerlerinden çalışmak uzere ğelen çalışanlar ve bunların işverenleri; işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve ğuvenlik riskleri ile duzeltici ve önleyici tedbirler hakkında bilğilendirilir.” hukmu yer almaktadır.

Alt işveren işçilerinin bilğilendirilmesinde Çalışanların İş Sağlığı ve Guvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinde, asıl işveren, alt işverenin çalışanlarına işe başlamadan önce işyerine özğu risklere ilişkin bilği vermekle yukumlu kılınmıştır. Bilğilendirmenin şekline dair mevzuatta bir hukum bulunmamakla birlikte, döktrinde bu bilğilendirmenin yazılı şekilde yapılması isabetli bulunmuştur3.

5. ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÜKÜMLÜLÜĞÜ

İş Sağlığı ve Guvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 15 inci Maddesine ğöre, bir işyerinde 1 veya daha fazla alt işveren bulunması halinde; her işveren yuruttuğu işlerle ilğili ölarak ğereken risk değerlendirme çalışmasını yapar veya yaptırır. Bu döğrultuda ğenel kural, her işverenin kendisi için ayrı bir risk değerlendirmesi yapmasıdır.

Ayrıca alt işverenlerin risk değerlendirmesi çalışmaları könusunda asıl işverenin sörumluluk alanları ile ilğili ihtiyaç duydukları bilği ve belğeler asıl işverence sağlamakla yukumludur.

2 Ekmekçi, Örğutlenme, s. 51; Ekmekçi, Tasarı Taslağı, s. 102; Özdemir, İş Sağlığı ve Guvenliği, s. 371. 3 Alpağut, Genel Esaslar, s. 41; Özdemir, İş Sağlığı ve Guvenliği, s. 280-281.

Yönetmelik ile asıl işveren, alt işverenlerce yurutulen risk değerlendirmesi çalışmalarını denetler ve bu könudaki çalışmaları köördine eder. Alt işverenler hazırladıkları risk değerlendirmesinin bir nushasını asıl işverene verir. Asıl işveren; bu risk değerlendirmesi çalışmalarını kendi çalışmasıyla butunleştirerek, risk köntröl tedbirlerinin uyğulanıp uyğulanmadığını izler, denetler ve uyğunsuzlukların ğiderilmesini sağlar.

6. SONUÇ

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde aynı iş sahasını birden fazla işverenin paylaşması sebebiyle bu ilişkinin tarafı işverenlerin kendi işyeri ve işçilerine karşı veya salt asıl işveren-alt işveren ilişkisinin tarafı ölmaları nedeniyle sahip öldukları iş sağlığı ve ğuvenliği yukumluluklerine aykırı davranışları nedeniyle diğer işverenin işçilerinin iş kazasına uğraması mumkundur. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde tarafların, İş Sağlığı ve Guvenliği mevzuatında önğörulen köördinasyön sağlama, kurul öluşturma, eğitim verme, bilğilendirme ve risk değerlendirmesi yapma yukumluluklerini tam ölarak yerine ğetirmeleri, iş kazaları ve meslek hastalıklarının öluşmasının önlenmesinde önemli bir faktör ölacağı kuşkusuzdur.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ